In search of self-portrait, by stanislaw Barszczak

(This is a blog for people looking for books, interesting lyrics, the aspiring writers and anyone who dreams of travel. It’s about finding inspiration and being passionate about where you live , specifically centre Poland. I’m father Stanley, and I’m glad you stopped by)

This is my blue period in the life. Today will begin with approximations of postmodernism. The term postmodernism has been applied both to the era following modernity, and to a host of movements within that era (mainly in art, music, and literature) that reacted against tendencies in modernism. Postmodernism includes skeptical critical interpretations of culture, literature, art, philosophy, history, linguistics, economics, architecture, fiction, and literary criticism. Postmodernism is often associated with schools of thought such as deconstruction and post-structuralism, as well as philosophers such as Jacques Derrida, Jean Baudrillard, and Frederic Jameson. Though, postmodernism falling into a subjective pleasure now (see german Lust). Narcissism, disease of our time! I’m riding a little contemporary world, to find new hope! Is not the end of my trip, stared at the landscape of the earth. There are lots of controversies in the world. As a prisoner of that era, I would like to reveal the magic of the Christian like magic jump skier! And through the eyes of a child!

At times we are unwanted, for we have no money. From time to time I’m going to the Muslims! The last messenger Muhammad receive me. His sect has faith and partially is right. The Catholic Church there is no truth in this historical era. May it finally found. As far as I could, helped I this institution to coexist with today’s world. But I can not help him yet. Even my finger denounces, makes a gesture of history. For me, no longer will a good man. Although we still are a third Millenium. I assert, religion is responsible for the faults of today, I put that idea behind many contemporary critics. The world is goverend throgh a violence, also a power of a religion, not only the interests of states…

I announce nuovo ordo seclorum! The world is placed on the head, there is no morality. So I have to repeat, I believe in God! And not based on scientific arguments. Though for God cosmological constant at least! The complexity of physics, unpredictability and diversity of life. We need a creator! “How fathomless the mystery of the Unseen is! We cannot plumb its depths with our feeble senses – with eyes which cannot see the infinitely small or the infinitely great, nor anything too close or too distant, such as the beings who live on a star or the creatures which live in a drop of water… with ears that deceive us by converting vibrations of the air into tones that we can hear, for they are sprites which miraculously change movement into sound, a metamorphosis which gives birth to harmonies which turn the silent agitation of nature into song…,” Guy de Maupassant said.. But I. Kant speaks of God as the position!
So, I worry, we kill everybody!There is a new tragedy, era of a new barbarism, culture relativity, rejection Western cultur, gigantic muslime population. God had created man as his image, the bible says. Muslims preach: god has created man through divine verbal mission (see Angel Gabriel, relation non linguistic). Greater will extremely powerfull in Islamic world. For that reason Salman Rushdie warns against radical Islamism…Though the pope, there isn’t my team on, he said. Why the Pope these days goes to Sweden, perhaps to die. After all, he can do the same occurring in the media.“It is the lives we encounter that make life worth living.” Because “it is the lives we encounter that make life worth living,” I think…

Very particular relation with english language had Hemingway, Joice, for example, earlier context was dofferent. So, at present you do something strange in english language. Though the language is abilang. I would like to have a language, standing above all other languages, the language of which all others are. What I notice today, story is not now. Though I like magic power in literature. But art is expression of literature, not created. Kafka tells never. And Kant writes at the end of his Critique of the clean reason: Creator needed… On the brutal time religions, they turn away from God! Rushdie predicts the end of religion. In the history of mankind there is the main character of Geronimo. But he symbolizes the lack of alteration for the better, change one’s to the other life (loss). I’m interested in those characters. “Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights,” by Salman Rushdie will be published round the world in the English language recently. Set in the near future after a storm strikes New York City, Two Years features a gravity-defying gardener called Geronimo, and Dunia, princess of the jinn. These pre-Islamic folklore creatures, the novel tells us, “are not noted for their family lives (But they do have sex. They have it all the time.)”. They tend to be amoral, sneaky, lustful, power-hungry and irreligious. Rushdie adds his own chuckling rubric: “We humans have everything else, but not endless sex. Even endless sex after a couple of millennia probably gets a little tedious.” He has trawled a sea of Indian and Arabian wonder tales for this novel, such as The Arabian Nights and the Panchatantra, hauling all of it into a baroque and barnacled fantasy narrative. “The source material is a great storehouse of tales I grew up with, that made me fall in love with reading,”Rushdie says. In terms of views Rushdie remains a question, or patriotism with religion too must disappear? Because “patriotism is a kind of religion; it is the egg from which wars are hatche,”someone said.

Reinhold Messner, the winner of all eight thousand peaks in the Himalayas, writes: my sex the most, when I look at the rock! I love the program the Hardtalk by Mr Stephen Sucker on BBC. Stephen Sackur was a BBC foreign correspondent for 15 years, based in Cairo, Jerusalem, Brussels and Washington DC. From the fall of the Berlin Wall to the toppling of Saddam Hussein he’s covered wars, revolutions and delivered some memorable scoops. He was the first journalist to report on the aerial bombardment of a convoy fleeing Kuwait City which brought the 1991 Gulf War to a close, and the first to reveal the mass graves in Iraq discovered after the fall of Saddam. He has interviewed Presidents Clinton and Bush, won awards for his reporting of 9/11, the assassination of Yitzhak Rabin and the civil war in Sri Lanka. In 2010 he was named Outstanding International TV Personality by the Association of International Broadcasters.

He said: If you’re endlessly curious about what makes powerful people tick and you love to ask questions, what’s the best job in the world? Answer: Presenting HARDtalk. “Hardtalk is a unique interview show,” says Stephen Sackur who has occupied the HARDtalk hotseat for the last seven years/…/ A good interview starts with exhaustive research and ends with intense exchanges that can be a revelation.” “Where else do you get half an hour, one-on-one to quiz the men and women who shape our world? “It’s not about soundbites or political posturing, nor is it a platform for celebs to plug their latest book. It’s intelligent talk based on challenging questions. Sackur’s list of a HARDtalk presenter’s vital assets: A thick skin, Unquenchable curiosity, A good pair of ears, Brilliant research from a crack production team. “We have the time to dig deeper with our guests. To take them to the territory where the tough questions lie. But it only works if we have done our homework.” “A good interview starts with exhaustive research and ends with intense exchanges that can be a revelation. Having plenty of on-the-ground reporting experience from the world’s hotspots doesn’t do any harm either.” Among Sackur’s memorable cultural encounters were Gore Vidal, Annie Lennox, Charlize Theron and Vladimir Ashkenazy. Sometimes the usual HARDtalk rules get forgotten. “HARDtalk isn’t about shouting, or point-scoring. It’s about asking the intelligent questions our audience would be asking if they had the chance to sit in the HARDtalk chair. “As long as the privilege is mine, I’ll cherish it, he said.”

I got ambush. History, is a nightmare from which I am trying to awake, Joyce said. I confess that I do not see what good it does to fulminate against the English tyranny while the Roman tyranny occupies the palace of the soul/…/You forget that the kingdom of heaven suffers violence: and the kingdom of heaven is like a woman, then he mentioned.Though we don’t the end. you can’t bring back. There is not past, no future; everything flows in an eternal present. We are so powerless, those defenseless, those not knowing and small on the buckthorn mud, which circulates, soggy with water drops, Guy de Maupassant said.

“Our memory is a more perfect world than the universe: it gives back life to those who no longer exist,” somebody said. I’m insulated, it is frustrating … The women say: we have a position, but we have no power (Macht). Die Macht ist an die Hande der Manner … So, the image of education are important today. Because Ayn Rand once have mentioned: I hate you for your integrity. You make a strong individuality … Useful-sensual, the twine to connect, Messner wrote … I am motivated to write you these words, because in front of me in the mountains avalanche, also on the back of avalanche. However, climbing on the mountain, go upper in, it is “useful,” and interesting! So, I’m interested in your own experience, to have a clan, a small community, and with it to share experiences. lifelong serve I obviousness of life. We are in the mountains now, and I just saw there injustice (german Ungerechtigkeit), the worst experience in my life … So, I’m not!

Sister Faustina Kowalska saw hell, seven tortures according to our sins! We do not live, Salman Rushdie says, we aren’t steel (constant), but intelligent creatures only! Mother looks at her son, who died (see “One hundred Years of Solitude” by Gabriel Marquez) What starts here, changes the world! So, make the world the best possible! Let’s believe in a day of Mercy! before the last day of coming of God! in a day of Salvation. And that means you have to stand in confidence with Jesus forever! In the democratic world religion plays a role? Extreme religion believe, rassism movement, minority, majority, enormous diversity. Today religion achieves political dimension. Though religion is privat fenomena. It’s not my business (to criticize pope), it’s not my team on…

My life is the greatest value, too much to give it up without a fight. It’s not that I hate. I know just, how insignificant suffering, I know the pain you have to overcome and reject rather than accept as part of their soul and eternal scar on the vision of life. Someone asked Francis, do you know the man who is the most perverted? – He aswered,who has no purpose. Morality applies only to those situations when a person can choose. Then, you choose the religion of moral! I see black pedagogy now. I recently read an interview: “A Rustle in History”, Conversations with Boualem Sansal by Dinah Assouline Stillman. Boualem Sansal: “I make literature, not war. . . . Literature is not Jewish, Arab, or American. It tells stories to everyone.” These are the words of Boualem Sansal, an exceptionally brave and talented Algerian writer and recipient of several literary awards in France and Europe. -How did the urge to write come to you? Boualem Sansal: Because of my country’s woes: I found myself engulfed in war, violence, nonsense, and stupidity. . . . You think there must be something to understand, maybe there is a meaning behind all this. You try to sort out ideas, and writing is good for that purpose… The excessive violence and frothing at the mouth expressed by a few just took me by surprise: “This individual is attacking our most sacred things!”

-What pains you the most in your country? BS: As a society we do not do anything to change anything, but within the family or between friends, we rebuild the world every day. It requires some courage, and hard work, to make these changes, but we do not have that kind of courage.-What do you think could bring more hope to the Algerian youths whose main dream seems only to leave the country? BS: For the moment, it is their only dream. They do not engage in their country’s future. However they are very ingenious at finding ways to leave the country. Either they embark on long years of studies that do not exist in Algeria, or they try to hoard as much money as they can to be able to leave the country. Our youths live in permanent frustration because of television, which shows them other horizons, other ways of living. It is terrible; they live in poverty and in constant sexual frustration because of our traditions…If we were the same age, Albert Camus and I would have been friends; we would have gone to the same school since our two streets are very close.In the ‘70s, years after Algeria became independent in July 1962-I was then in my twenties—his novel L’étranger came into my hands and as soon as I read it, it was a revelation for me: Camus was evoking a world in which I had been living but which had utterly vanished.

-What were your fellow citizens’ reactions? Did they approve of you, support you, or vilify and threaten you? BS: Both, but with a kind of ethnic separation: in Kabylia, the dominant Berber region, I am a hero. The Arabic-speaking people have disliked me for a long time, since the publication of Le Serment des Barbares (The barbarians’ oath), to be precise. So I convinced those who were already convinced. But a few other people reacted with genuine surprise: “We didn’t know!” For example, in Petit éloge de la mémoire, I gallop through three thousand years of Algeria’s past, which stunned the Algerians, who did not know their own history. -When you went to the Salon du Livre in Paris in 2008, for which Israel was guest of honor, you stuck to your position, differing from the single-party position in your country. You angered your government and even intellectuals in the Muslim countries that boycotted the event. Weren’t you concerned not only about your books being forbidden but for yourself, like Salman Rushdie before, about having a fatwa issued against your life? BS: Yes, certainly, and sometimes it can be physically painful, but what to do? I received threats, and also pleas, when they saw my determination to go: “Brother Sansal, we beseech you to change your mind.” The world is crazy! Israel is a country with legal standing; it does not make sense. -How can you bear to stay in Algeria, in spite of what you criticize in your country? BS: If one can help advance matters, change things by fighting against inertia and fear, it is worth staying and fighting. I criticize President Bouteflika as one of the worst of our leaders, but I also criticize my fellow citizens too: you voted for him, now you have to suffer him!(see World Literature Today, Sept. 2012, 16–19).

In 2015, the writer published a new book, “2084. The end of the world” by Boualem Sansal. Paris. Gallimard. 2015. 275 pages. Boualem Sansal often writes about the power of religion in north Africa. In 2084, his seventh novel, which won the Grand Prix du Roman from the Académie Française, the political domination found in Orwell’s novel is replaced by a religious domination. Sansal invents a religion, which will be put in place in the future, in which everyone is in submission to a god who has imposed a system of certitudes. No one can question the truths that Abi, the ruler who represents the god Yölah, has decreed. Screens repeat the ruler’s words and his picture; waves enter men’s brains and keep them from thinking. Ati, who has suffered from tuberculosis and spent two years in a sanatorium, meets an archaeologist, Nas, who has found evidence of a village in which men escape the power of Yölah. Nas has discovered “that religion can be based on lies, not on truth.”

Ati realizes that he too cannot accept Abi’s truths. After returning to his native city, he meets another man, Koa, who is similarly disturbed. The two men visit the ghetto of Qodsabad, where they find women who live freely, without bandages over their breasts, and without covering their faces. Ati and Koa decide to find Nas and then visit a village beyond the power of religion. Although Koa is told he is to be a judge in the trial of a woman who will be tortured and killed, he is unable to accept this role, and the pair manage to arrive in Abigouv, the luxurious realm of the rulers. There they learn that Nas has committed suicide under obscure circumstances. The clans who are fighting for power cannot accept Nas’s belief in the existence of a region before Abistan was created. Ati and Koa meet Toz, who has built a life for himself beyond the power of the clans and even constructed a museum of the twentieth century, before the mythical date of 2084. Although Koa is killed, Ati plans to find the frontier, a region that Nas had found. Ati realizes that Abistan is built on a lie, upon which the rulers have invented history and geography.

While these adventures are told in some detail, much of the novel is based on explanations of the force of the religion and its power over the inhabitants with little description of characters or events. Ati is not a hero with whom a reader could sympathize. Sansal bases the religion of Abistan on a parody of Muslim doctrine. The language is abilang, an invention of the rulers. There are nine prayers each day, frequent torture of misbelievers, and the refusal to consider that any events took place before Abi’s rule.( see, text by Adele King, Paris, see WLT, 2016)

Deep thruth we say. We should be more responsible for yourself! Prepared also for any religion concert politically! How to get, how to grab, capture the young people? Global day of young people every three years, like in the Catholic faith, is it enough? But I’m an optimist, religion will not die so quickly. Less fatalism. If I have an idea for criticism of religion? I have no idea, I just novelist. I do things. Though, I also see moderizing idea, conflict of the cultures, clush of the civilisations, moderation… As the Cristians we are called to the closest friendship with God. We are the temple of God, where Peter lives . We are called to proclaim the passion and resurrection of Jesus Christ as our Lord. But on planet earth, we are all brothers.

 

Ojczyzna jako myśli i uczucia

Jak to się dzieje, że człowiek czuje się w Polsce jak w domu? że mówi: To jest mój dom? Odpowiedź prowadzi przez zawiłości skomplikowanych uczuć, i pokazuje, co ojczyzna dzisiaj oznacza i jak można nadal pozostawać otwartym na to co skądinąd obce.

Od wzrastania w małym, tam gdzie czuje się jedno z szczególnych więzi, od tych związków, które odbiły się najmocniej w pamięci, należy doświadczać duszy, umysłu i ducha, także z ulatywania, wygnania i śmierci, z tęsknoty za utraconą ojczyzną, z rodzimych fantazji i intymnych myśli, bliskości i obcości- należy opowiadać się za ojczyzną.

Pisarze polscy podejmowali problem wielkiej tęsknoty za ojczyzną w swoich dziełach. Na początku warto wspomnieć o bohaterach wykreowanych na wielkich patriotów starających się ciągle myśleć o ojczyźnie, i dla niej działać. Przykładem takiej postaci może być ks. Robak, w powieści A. Mickiewicza „Pan Tadeusz” . Początkowo przyłącza się on do wojsk napoleońskim, a potem próbuje zorganizować powstanie na Litwie, aby wyzwolić kraj znajdujący się pod zaborami. Świat opisywany w utworach, jak by go nie porównać do ojczyzny to Polska jest zawsze najpiękniejsza. Perspektywa, z jakiej jest ona ukazywana pokazuje nam tylko same zalety, wszystko jest piękne, młode, żywe. Potwierdza to opis ogrodu w P. Tadeuszu, gdzie wszystkie rośliny są ukazane w najpiękniejszej fazie swojej wegetacji. Służy to do pokazania, że to nasz kraj jest najpiękniejszy. Nie warto zapomnieć o wielkiej tęsknocie do kraju ojczystego. Jak Skawiński, który przez czytanie książek polskich zapomniał włączyć latarni, albo podróżnik w sonetach krymskich, któremu wydawało się, że usłyszy głos z Litwy. Tak więc polscy pisarze podejmowali temat tęsknoty za ojczyzną poprzez odpowiednie kreowanie bohaterów, pokazywanie całego piękna polski i tego jak mocno można za nią tęsknić.

Podczas poszukiwania polskiej ojczyzny i jej znaczenia dla życia pomagają między innymi poeci: “Rzadko na moich wargach – Niech dziś to warga ma wyzna –Jawi się krwią przepojony Najdroższy wyraz: Ojczyzna. Widziałem, jak się na rynkach Gromadzą kupczykowie, Licytujący się wzajem, Kto Ją najgłośniej wypowie. (…) Lecz brat mój najbliższy i siostra, W tak czarnych żałobach ninie, Ci wiedzą, że chowam tę świętość W najgłębszej serca głębinie.”(Jan Kasprowicz, „Rzadko na moich wargach”)

“Święta miłości kochanej ojczyzny, Czują cię tylko umysły poczciwe! Dla ciebie zjadłe smakują trucizny, Dla ciebie więzy, pęta nie zelżywe. Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny, Gnieździsz w umyśle rozkosze prawdziwe. Byle cię można wspomóc, byle wspierać, Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.”(Ignacy Krasicki, „Hymn do miłości ojczyzny”)

“Kochasz ty dom, rodzinny dom, Co w letnią noc, skroś srebrnej mgły, Szumem swych lip, wtórzy twym snom A ciszą swą koi twe łzy? Kochasz ty dom, ten stary dach, Co prawi baśń o dawnych dniach, Omszałych wrót rodzinny próg, Co wita cię z cierniowych dróg? (…) Kochasz ty dom, rodzinny dom, Co pośród burz, w zwątpienia dnie, Gdy w duszę ci uderzy grom, Wspomnieniem swym ocala cię? O, jeśli kochasz, jeśli chcesz Żyć pod tym dachem, chleb jeść zbóż, Sercem ojczystych progów strzeż, Serce w ojczystych ścianach złóż!…” (Maria Konopnicka, „Kochasz ty dom”)

“Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba Podnoszą z ziemi przez uszanowanie Dla darów nieba… Tęskno mi, Panie… Do kraju tego, gdzie winą jest dużą Popsować gniazdo na gruszy bocianie, Bo wszystkim służą… Tęskno mi, Panie…”(Cyprian Kamil Norwid, „Moja piosnka”)

“Ty broniąc siebie wbrew wszelkiej nadziei, Broniłaś jeno od czarnej rozpaczy Wiary, że wolność, prawo, moc idei Nie jest czczym wiatrem ust, ale coś znaczy. Duchową bronią walczyłaś i zbroją, 0 którą pękał każdy cios obuchem. Więc dziś myśl każdą podłóż ziemią swoją I każdą ziemi swej piędź nakryj duchem. Żadne cię miana nad to nie zaszczycą, Co być nie mogło przez wiek twą ozdobą! Polsko, nie jesteś ty już niewolnicą! Lecz czymś największym, czym być można: Sobą!” (Leopold Staff, „Polsko, nie jesteś ty już niewolnicą!”)

“Nie ma kraju, skąd nie będę tęsknił Do dawnych, szarych ulic. Złamie się w żałości każdy krzyk zwycięski, We wszystkich dawność się rozczuli. Nie ma ziemi, na której bym spoczął Bez szarego, dawnego wspomnienia. Wszędzie, wszędzie moim oczom Jedno jest do patrzenia. Nic mnie, nic nie uspokoi, Nic w porywie już nie zatrzyma. Wiecznie otworem nade mną stoi Niebo – ziemia moja rodzinna.”(Julian Tuwim, „Nie ma kraju…”)

” Bez tej miłości można żyć, Mieć serce suche jak orzeszek, Malutki los naparstkiem pić Z dala od zgryzot i pocieszeń, Na własną miarę znać nadzieję, W mroku kryjówkę sobie wić, O blasku próchna mówić „dnieje”, O blasku słońca nic nie mówić.”(Wisława Szymborska, „Gawęda o miłości ziemi ojczystej”)

“Wiem, że nie ucisk i chciwe podboje, Lecz wolność ludów szła pod Twoim znakiem, Że nie ma dziejów piękniejszych niż Twoje I większej chluby niźli być Polakiem. Jestem jak żołnierz na wszystko gotowy I jak w Ojczyźnie, tak i w obcym kraju Czuwam i strzegę skarbu polskiej mowy, Polskiego ducha, polskiego zwyczaju”(Jan Lechoń, „Hymn Polaków na obczyźnie”)

“Wiele pieśni na świecie ze stulecia w stulecie, ale jest ton jedyny, z samej głębi, z głębiny; od kolebki do grobu ton ten idzie za tobą; byle szmer, byle nuta, a już wiesz, że to tutaj; szyba w słońcu uśpiona – pelargonia czerwona; parę gwiazd, parę ptaków, a już wiesz, skąd ten akord”(Konstanty Ildefons Gałczyński, „Ojczyzna”)

“W twojej ojczyźnie karki się zgina Przed każdą władzą, Dla zwyciężonych – wzgarda i ślina, Gdy ich na kaźń prowadzą. W ojczyźnie twojej do obcych w wierze Bóg się nie zniża. Moja ojczyzna świat cały bierze W ramiona krzyża. (…) Chociaż ci sprzyja ten wieczór mglisty I noc bezgwiezdna, Jakże mnie wygnasz z ziemi ojczystej, Jeśli jej nie znasz?”(Antoni Słonimski, „Dwie ojczyzny”)

“Mnie ta ziemia od innych droższa, ani chcę, ani umiem stąd odejść, tutaj Wisłą, wiatrami Mazowsza przeszumiało mi dzieciństwo i młodość. W moim oknie pole i topole, i ja wiem, że to właśnie – Polska. Stąd i radość, i chmura na czole, tutaj słowa me zbroję jak wojska.”(Władysław Broniewski, „Mój pogrzeb”)

“Piękno jest na to, żeby zachwycało. Nie znam piękniejszej nad piękno Ojczyzny, w której minąwszy przeznaczeń mielizny warto zanurzyć obolałe ciało. Pychy się wyzbyć.”(Jacek Kaczmarski)

Odsłaniamy ojczyznę z naszymi latoroślami, wilczkami z za miedzy, piękną młodzieżą, odpowiedzialnymi rodzicom, spracowanymi mieszkańcami ziemi między Odrą i Bugiem, i bezimiennymi uchodźcami. Istnieje anegdota o Ignacym Paderewskim. Premier Francji Clemencau nie ukrywał zdumienia na wieść o tym, że Ignacy Paderewski nie pije alkoholu do posiłku. Jak to? – dziwił się Clemencau – My we Francji mamy nawet takie powiedzenie – „pijany jak Polak”. Na to Paderewski – A my w Polsce mówimy „grzeczny jak Francuz”. I widzi pan, oba powiedzenia można między bajki włożyć.

Na śladach polskiego uczucia, także zamkniętych w poezji, uczymy się nieustannie być mieszkańcami Państwa, któremu na imię Polska. Od kiedy świat przychodzi, to ojczyzna jest home, Heimat. Nie jest bodźcem, impulsem, to nie jest żaden wpływ na ludzi, ona jest. Ojczyzna, to jest to, co pozostaje w każdym wewnątrz, a każdy ma w nią wgląd. Ojczyzna, dzieci, emigrańci. Należy odnaleźć ojczyznę. Jakie przeszłe momenty życia pozostają ważne dla nas. Czym był obraz naszych doświadczeń w dzieciństwie, tym owocuje w dorosłym życiu. Bo na początku był dom, moja ojczyzna. A piszemy ojczyznę całym swoim życiem. Piszący te słowa wyraża się jeszcze o niej nierzadko jako szalony kaskader, fotoreporter himalaista. I czasami to wszystko może zabrzmieć sentymentalnie, ekstrawagancko i niejasno, ale za to niech będzie szczere.(ks. stanisław Barszczak)

Pani Walewska (opracowanie Stanisław Barszczak)

I

Ludzie genialni są jak meteory. Ich przeznaczeniem jest by, spalając się, przydali blasku epoce, w której żyją, miał się wyrazić Napoleon w dyskursie w Lyonie. Żołnierze armii Włoch! Prowadzę was na najurodzajniejsze równiny świata. Znajdziecie tam honor, chwałę i bogactwo. Czyżby miało wam zabraknąć odwagi? To jeden z pierwszych rozkazów Napoleona. Oto człowiek! Napoleon stwierdził po rozmowie z Goethem w Weimarze. Od wzniosłości do śmieszności jest tylko jeden krok. To słowa powiedzenie przez Napoleona w czasie ucieczki z Rosji, w grudniu 1812.

Życie prywatne Napoleona było nie mniej burzliwe niż wojny oraz polityka i również nie przyniosło mu szczęścia. Pierwszą kobietą w życiu Napoleona była paryska prostytutka, a przyszły cesarz miał wówczas 18 lat. Przeżycie to pozwoliło mu na przełamanie zahamowań i od tej chwili Bonaparte wiódł dość swobodne życie erotyczne. Kontakty z kolejnymi partnerkami pozwalały mu na doskonalenie umiejętności erotycznych – przyszły cesarz traktował bowiem kobiety instrumentalnie, widział w nich narzędzie budowania kariery.

W 1793 roku rodzina Bonapartów musiała opuścić Korsykę i młody porucznik znalazł się w Marsylii. Nawiązał tam romans z Charlotą Mielton, która zaprotegowała go u członka Konwentu Narodowego Paula Barrasa. Bonaparte dostał awans i niebawem odznaczył się przy oblężeniu Tulonu, co przyniosło mu uznanie władz rewolucyjnych.

Napoleon (jeszcze Buonaparte) szybko się uczył i wkrótce został kochankiem Katarzyny, żony generała Jeana Carteaux. Protekcja pani generałowej wystarczyła, aby mianowano go dowódcą artylerii w Tulonie, a niebawem otrzymał również awans na generała brygady. Nigdy tego Katarzynie nie zapomniał, już jako cesarz obdarzał ją kosztownymi prezentami, a po śmierci męża zapewnił jej rentę dwukrotnie wyższą niż obowiązująca.

Kariera nie przeszkadzała mu jednak w poszukiwaniach zamożnej żony, rozważał nawet kandydatury pań w wieku własnej matki. Pierwszą jednak kobietą, z którą faktycznie chciał się ożenić, była 16-letnia Desiré Clary. Poznał ją w Marsylii, dziewczyna była rodzoną siostrą żony brata Napoleona, Józefa. Kilka lat po zerwaniu z Bonapartem wyszła za generała Jana Bernadottego i w 1818 roku została królową Szwecji oraz Norwegii. W tym czasie jej dawny narzeczony przebywał już na Wyspie Świętej Heleny…

W Paryżu Napoleon ponownie trafił pod protekcję Barrasa, który stał się jedną z najpotężniejszych person we Francji. Czasy dyrektoriatu (1795–1799) były chyba okresem największej swobody obyczajowej w dziejach Francji – po obaleniu dyktatury jakobinów w Paryżu zapanowało prawdziwe szaleństwo. Bale zamieniały się w orgie seksualne.
Barras preferował jednak bardziej wyrafinowane rozrywki, lubił kameralne przyjęcia dla kilkorga gości. Panie biorące w nich udział nie należały do pruderyjnych, często jeszcze przed zakończeniem kolacji pozbywały się strojów. Jedna z kochanek Obywatela Dyrektora, Józefina de Beauharnais, miała stać się największą miłością Napoleona.

Przyszła cesarzowa Francuzów urodziła się w 1763 roku na Martynice i w wieku 16 lat poślubiła wicehrabiego Aleksandra de Beauharnaisa. Na świat przyszło dwoje dzieci, związek jednak nie należał do udanych i w chwili wybuchu rewolucji małżonkowie żyli w separacji. Józefina była piękną kobietą, zachowane relacje jednoznacznie podkreślają jej fantastyczną figurę, wdzięk i elegancję. Listę jej partnerów erotycznych można byłoby ciągnąć w nieskończoność. W czasie dyktatury jakobinów oboje małżonkowie (niezależnie od siebie) znaleźli się w więzieniu, a pan wicehrabia został zgilotynowany. Józefina miała więcej szczęścia, obalenie Robespierre’a ocaliło jej życie. Po wyjściu z więzienia została wraz z dziećmi bez środków do życia. Poszukiwała możnego protektora i ostatecznie została jedną z kochanek Barrasa. Po roku Obywatel Dyrektor był nią już jednak znudzony i podsunął Kreolkę Bonapartemu.

Każde liczyło na majątek drugiego. Mylnie, ale Józefina miała kontakty w eleganckim świecie, a on był zdolny i ambitny. Zaraz po ślubie zmienił zresztą nazwisko na francusko brzmiące Bonaparte, a posagiem żony okazała się nominacja na dowódcę armii Italii.
Generał spóźnił się na ślub kilka godzin, Józefina podała fałszywą datę urodzin (odmłodziła się o dwa lata), Napoleon również (dodał sobie rok), a jego świadek był niepełnoletni. Noc poślubna zakończyła się katastrofą, ulubiony mops Józefiny ugryzł przyszłego cesarza boleśnie w łydkę i piękna Kreolka przez kilka godzin musiała opatrywać pokaleczonego męża. Miesiąc miodowy trwał zaledwie dwa dni, Napoleon udał się bowiem na front, natomiast generałowa rzuciła się w wir erotycznych rozrywek. Podobno jej kochanków liczono w dziesiątkach, ale jej stałym faworytem został przystojny oficer huzarów Hipolit Charles. Cały Paryż nazywał Bonapartego generałem rogaczem. Napoleon odnosił w Italii zwycięstwo za zwycięstwem, znajdował jednak czas, aby codziennie pisać do żony. Ta odpowiadała rzadko.

Napoleon wielokrotnie prosił ją o przyjazd do Włoch. Józefina zwodziła bohatera narodowego, a kiedy ostatecznie doń ruszyła, towarzyszył jej piękny huzar. Nic dziwnego, że Bonaparte chciał go rozstrzelać pod pozorem malwersacji finansowych… Pani Bonaparte miała nieprawdopodobny wpływ na męża i potrafiła ułagodzić jego gniew, nie zrywając intymnych kontaktów z Hipolitem. Gdy jednak Napoleon wyruszył na podbój Egiptu, na bieżąco otrzymywał o tym informacje z Paryża, szczególnie od matki. Nie uspokoił go nawet romans, jaki w Egipcie miał z żoną jednego z oficerów. W Paryżu ponownie jednak dał się przebłagać żonie. Tym razem do przeprosin męża Józefina zaangażowała także własne dzieci, które Napoleon bardzo lubił.

Niebawem zresztą, jako Pierwszy Konsul, był już władcą Francji i do Józefiny zaczęło wreszcie docierać, z kim związała swój los. Oboje zamieszkali w pałacu Tuileries, a piękna Kreolka zajęła pokoje Marii Antoniny. Wreszcie zaczęła być wierną żoną (a może tylko bardziej ostrożną), natomiast Bonaparte brał odwet za całe lata upokorzeń. Gustował w aktorkach – niemal połowa jego kochanek wykonywała ten zawód. Cały Paryż plotkował o jego romansie z Marguerite George (zwaną Mademoiselle George), dla włoskiej śpiewaczki operowej Giuseppiny Grassini wynajął willę.

„W owej dobie – pisał Albert Sylwian – jego apetyt seksualny przybrał formę wilczego głodu. Jako człowiek metodyczny zorganizował odpowiednio do tego swoje życie osobiste. O dwa kroki od biura miał wkrótce buduarek, stosowny dla szybkich, a dyskretnych spotkań”. W Saint-Cloud intymnym spotkaniom służyć miał pokój przy bibliotece, specjalny apartament przygotowano również w Tuileries.

Akurat tam niespodziewanie zasłabł w ramionach Mademoiselle George… „Popędzono po medyka i chirurga – opisywał Cousin d’Avallon – hałas doszedł do uszu Józefiny, obudził ją. Założyła peniuar, pobiegła do Bonapartego i zastała go, wciąż zemdlonego, w ramionach gołej panny George. Zaczęła się krzątać i gdy chory odzyskał zmysły, spostrzegł, że znajduje się w otoczeniu małżonki i kochanki. Wprawiło go to w gniew, który omal nie sprawił, że popadłby na nowo w stan, z którego przed chwilą się wydostał. Drżącą aktorkę odprawiono po cichutku, nigdy też nie wybaczył jej skandalu, jaki spowodowała”.

Konsula martwił brak sukcesora, myślał bowiem już o założeniu dynastii. Józefina urodziła poprzedniemu mężowi dwoje dzieci i dawała Napoleonowi do zrozumienia, że brak potomstwa jest jego winą. W tej sytuacji za ewentualnego następcę Bonapartego uważano urodzonego w 1802 roku Napoleona Karola, syna Ludwika Bonapartego i Hortensji, córki Józefiny. Konsul był do małego bratanka bardzo przywiązany, co dało powód do plotek, że sam był ojcem dziecka. Wydaje się, że Napoleon aprobował po prostu fakt, iż w przyszłości Francją miał rządzić człowiek łączący w sobie krew Bonapartów i rodziny Józefiny.

Dwa lata po koronacji jedna z kochanek cesarza, Eleonore de la Plaigne, urodziła mu syna. Cesarz nie był jednak pewien ojcostwa, całkiem niesłusznie zresztą – potomek w przyszłości miał bowiem wykazywać uderzające podobieństwo do Napoleona. Większe znaczenie dla rodu Bonapartów miała jednak inna znajomość cesarza, zawarta w Polsce. Maria Łączyńska była młodsza od cesarza o 17 lat. Dwa lata przed poznaniem „boga wojny” wyszła za mąż za starszego o pół wieku szambelana Anastazego Walewskiego i sześć miesięcy po ślubie urodziła syna, którego uznał za własnego. Badacze powątpiewają w ojcostwo sędziwego małżonka i podejrzewają, że małżeństwo z Walewskim miało po prostu zatuszować skandal.

Pani Walewska po raz pierwszy ujrzała cesarza Francuzów 1 stycznia 1807 roku w Błoniu pod Warszawą. Pomimo tłumów Marii udało się poprosić jednego z towarzyszących cesarzowi oficerów (marszałka dworu Duroca) o doprowadzenie przed oblicze Bonapartego. „Oficer spojrzał na mnie – opisywała całą scenę Maria Walewska w swoich notatkach – uśmiechnął się, wziął mnie za rękę i ku mojemu zdziwieniu podprowadził mnie do drzwi karety cesarza. Cesarz przysunął się do okna, a uprzejmy oficer przedstawił mnie, mówiąc: »Sire, ta piękna dama przebrnęła przez ten cały tłum, aby spojrzeć na ciebie«”.

Napoleon zachował się jak rasowy uwodziciel. Wziął leżący w karecie bukiet kwiatów i „na znak życzliwych intencji” przekazał go dziewczynie, wyrażając nadzieję na ponowne spotkanie. Po przybyciu do stolicy zażądał, aby odnaleziono Marię, i książę Józef Poniatowski zaprosił Walewską na bal wydawany na cześć cesarza w pałacu Pod Blachą. Dziewczyna oponowała, Poniatowski ją osobiście przekonywał, do Walewic dotarła również grupa stręczycieli złożona z najwybitniejszych polskich notabli. Pani Walewska ostatecznie skapitulowała i ku zadowoleniu Bonapartego pojawiła się na balu.

Nie zamierzała jednak zostać cesarską metresą i przez pewien czas stawiała opór. Nie pomagały czułe listy i prezenty od Napoleona, a do Marii wręcz pielgrzymowali patrioci, namawiając ją do cudzołóstwa dla „dobra Polski”. Podobnego tonu używał również Bonaparte, pytając: „Czy nie mogliby pogodzić szczęścia twego narodu z naszym szczęściem osobistym?”. Pani szambelanowa ostatecznie uległa, zamieszkała nawet ze swoim cesarskim kochankiem na Zamku Królewskim. I zakochała się w Bonapartem…

Najpiękniejszymi chwilami związku Napoleona i pani Walewskiej były trzy zimowe miesiące spędzone w zamku Finckenstein (obecnie Kamieniec Suski niedaleko Iławy). Zachowywali się jak małżeństwo w czasie miesiąca miodowego, a rozluźniony cesarz pozwalał sobie na dwuznaczne żarty. Mawiał do partnerki, że „choć jest dla wszystkich dębem, dla niej jednej lubi być żołędziem”…

Idylla nie trwała jednak długo, wiosną Napoleon wyruszył w pole, pobił Rosjan pod Frydlandem, a następnie zawarł z carem i królem Prus pokój w Tylży. Jednym z jego postanowień było utworzenie namiastki państwa polskiego – Księstwa Warszawskiego.
Napoleon zobaczył swoją polską kochankę dopiero kilkanaście miesięcy później, a na dłużej zamieszkali razem w 1809 roku w Schönbrunn. W międzyczasie Bonaparte powrócił do dawnych obyczajów, miewał liczne romanse, a jego głód seksualny nie ulegał osłabieniu. Zaczynał jednak odczuwać upływ lat i zdarzały mu się nieprzewidziane kontuzje. Podobno jedna z jego partnerek, ognista Włoszka, wykazała się tak dużą inwencją seksualną, że „zwichnęła mu przyrodzenie”…

Przelotne związki nie odwracały jednak uwagi cesarza od sprawy sukcesji. Wiosną 1807 roku zmarł jego pięcioletni bratanek Napoleon Karol. Bonaparte nie był zainteresowany uznaniem za następcę kolejnego dziecka Hortensji (pasierbica odziedziczyła charakter po matce, a jej wierność mężowi była mocno dyskusyjna) i zdecydował się na rozwód z Józefiną. Polecił sporządzić listę potencjalnych kandydatek na cesarzowe, a jego decyzję przyspieszyły dwie ciąże – pani Walewskiej i wiedenki Ewy Kraus.

Bonaparte zyskał pewność, że nie jest bezpłodny, i dla dobra dynastii musi zawrzeć kolejne małżeństwo. Pod koniec października 1809 roku oświadczył Józefinie, że zdecydował się na rozwód, i żona upadła zemdlona na podłogę. Kiedy doszła do siebie, zaczęła targować się o odprawę, a Bonaparte spełnił jej wszystkie życzenia. W zamian cesarzowa zgodziła się na rozwód, a Senat nadał mu moc prawną. Kardynał Fesh (brat matki cesarza) uznał małżeństwo za nieważne, wykorzystując fakt, że tuż przed koronacją Józefina poprosiła papieża o pobłogosławienie związku bez obecności i aprobaty Napoleona.

Car Aleksander odmówił zgody na małżeństwo jednej ze swoich sióstr z Napoleonem, sam zresztą był kochankiem starszej z nich, Katarzyny. Bonaparte poprosił więc o rękę Marii Luizy (Ludwiki), córki Franciszka I z dynastii Habsburgów. Ich dwór był jednym z najbardziej konserwatywnych w Europie, a miejscowe księżniczki wychowywano w purytański sposób. Maria Luiza mogła posiadać zwierzątka wyłącznie płci żeńskiej (!), a książki, z których się uczyła, miały powycinane nożyczkami „niestosowne” fragmenty. O obowiązkach żony pouczono 19-letnią dziewczynę tuż przed wyprawieniem jej do Bonapartego.

11 marca 1810 roku odbył się w Wiedniu ślub per procura, a dwa dni później Habsburżanka opuściła rodzinne miasto. Po dwóch tygodniach podróży, w lesie pod Compiégne, do orszaku Marii Luizy dołączył Napoleon, który nie miał zwyczaju bawić się w konwenanse. Wsiadł do karocy małżonki i niezwłocznie skonsumował związek…

Cesarzowa okazała się pojętną uczennicą. Wkrótce zaczęto uważać ją za nimfomankę, obawiając się o zdrowie Bonapartego. Podejrzewano nawet, że Habsburgowie wysłali ją do Paryża, aby pomściła Marię Antoninę.

„Wyczyny erotyczne, do których zachęcała go Maria Luiza – uważał doktor Passard – szybko wprawiły tego dość trzeźwego, 41-letniego mężczyznę w stan niemal stałego podniecenia erotycznego. Dotknięty priapizmem w chwili, gdy potrzeba mu było właśnie spokoju, by dzieła dokończyć w sposób godny chwały, stał się marionetką, która na widok każdej przechodzącej damy obracała głowę i poruszała członkami”.

Małżeństwo z Habsburżanką przyniosło wreszcie cesarzowi upragnionego następcę. Niemal równo rok po ślubie na świat przyszedł Napoleon II, król Rzymu i późniejszy nieszczęśliwy książę Reichstadtu.

Bonaparte jednak nadal miewał przelotne romanse i „nie bardziej niż za czasów Józefiny upierał się przy skrupulatnym dochowywaniu wierności małżeńskiej”. Podejrzewano, że z Franciszką de Pellarpa miał nawet nieślubną córkę.

Historycy zwracają szczególną uwagę na dziwne zachowanie Bonapartego podczas bitwy pod Borodino. Powszechnie uważano, że cesarz miał wówczas ciężką grypę, są jednak badacze, którzy uważają, że Napoleon cesarz miał pod Borodino nawrót źle zaleczonej rzeżączki. W czasach, gdy jeszcze nie znano antybiotyków, skuteczna kuracja wymagała kilkutygodniowych zabiegów i bezczynności pacjenta, co nie było możliwe. Niewykluczone również, że choroba ta była także przyczyną stanów podgorączkowych Bonapartego podczas bitwy pod Waterloo.

Późniejsza abdykacja oznaczała również rozstanie cesarza z Marią Luizą. Chociaż małżonkowie czule ze sobą korespondowali, zwycięska koalicja zadbała o to, aby więcej się nie zobaczyli. Cesarzowa nie odwiedziła męża na Elbie, wkrótce nawiązała zresztą romans z oficerem armii ojca, Adamem von Neippergiem. Urodziła mu troje dzieci, zanim po śmierci Napoleona zalegalizowała związek.

Na Elbie odwiedziła natomiast Napoleona pani Walewska. Wraz z nią przyjechał czteroletni Aleksander, syn cesarza i szambelanowej. Niektórzy podejrzewają, że piękna Polka miała umożliwić w niedalekiej przyszłości ucieczkę cesarza. Walewska nie była jedyną kobietą, z jaką Bonaparte miał kontakty erotyczne podczas pobytu na Elbie. Jego najbardziej znaną kochanką była piękna Adela Bolly, żona Janisa Théologusa, tureckiego dyplomaty pochodzenia greckiego.

Po klęsce pod Waterloo cesarz nie przejawiał już większej aktywności erotycznej. Na wyspie św. Heleny flirtował wprawdzie z 16-letnią Betsy Balcombe i regularnie sypiał z żoną generała de Montholon, ale schorowany nie był już specjalnie zainteresowany tą stroną życia. Zresztą na dwa lata przed śmiercią cesarza Albina de Montholon musiała opuścić wyspę i nikt już nie zajął jej miejsca. “Bóg wojny” zmarł 5 maja 1821 roku. „Bóg wojny” zmarł 5 maja 1821 roku.

Józefina pożegnała się z tym światem jeszcze podczas pobytu byłego męża na Elbie. Niewiele przeżyła ją Maria Walewska, która w 1816 roku wyszła za mąż za hrabiego Filipa d’Ornano. Rok później urodziła mu syna i niebawem zmarła na skutek komplikacji poporodowych. Jej syn ze związku z Napoleonem, Aleksander Colonna-Walewski, został ministrem spraw zagranicznych Francji (za czasów Napoleona III), a jego potomkowie żyją do dnia dzisiejszego. Maria Luiza otrzymała księstwo Parmy i Guastalli oraz panowała w nim do śmierci w 1847 roku. Jej syn z małżeństwa z Bonapartem, Napoleon II („Orlątko”), zmarł na gruźlicę w Wiedniu w 1832 roku.

II

Piękna jest Maria Walewska na obrazie François Gérarda. Maria z Łączyńskich Walewska (pani Walewska), później hrabina d’Ornano (ur. 7 grudnia 1786 w pałacu w Kiernozi niedaleko Łowicza, zm. 11 grudnia 1817 w Paryżu) – metresa cesarza Napoleona Bonaparte. Była córką Mateusza Łączyńskiego herbu Nałęcz i Ewy Zaborowskiej. W dzieciństwie (ok. 1795–1801) wraz z dwoma braćmi (Benedyktem Józefem i Teodorem, przyszłymi oficerami Napoleona) wychowywana była przez ojca Fryderyka Chopina – Mikołaja. Na początku w szkole życia otrzymywała dwóje. Ale pod koniec 1804 r. wzięła ślub z szambelanem Anastazym Walewskim z Walewic. 13 czerwca 1805 roku, po powrocie z podróży poślubnej do Włoch, urodziła syna – Antoniego Bazylego Rudolfa. Nie jest zbyt prawdopodobne, aby zniedołężniały, blisko pół wieku starszy od Marii szambelan był biologicznym ojcem tego dziecka, urodzonego niespełna 6 miesięcy po ich ślubie; małżeństwo to zatem miało może na celu ratowanie honoru panny Łączyńskiej. (Ojcem był prawdopodobnie Arkadij Suworow, cioteczny wnuk feldmarszałka rosyjskiego, odrzucony przez rodzinę Marii Łączyńskiej ze względów „patriotycznych”.) Niemniej jednak syn został uznany przez szambelana Anastazego i uważany był w późniejszych latach za podobnego do ojca.

W styczniu 1807 r. Maria Walewska spotkała się z cesarzem Napoleonem, oficjalnie po raz pierwszy widząc go podczas balu w warszawskim Zamku Królewskim, choć inni twierdzą, iż odbyło się to w pałacu Michała Poniatowskiego w Jabłonnie. Wkrótce potem, w wyniku awansów, prezentów i liścików cesarza, została jego oficjalną metresą; sprowadził ją na trzy tygodnie m.in. do swej kwatery w pałacu w Finckenstein (dziś Kamieniec) w Prusach Wschodnich, gdzie stacjonował po wznowieniu działań wojennych. W lipcu Napoleon podpisał z Rosją i Prusami traktaty pokojowe w Tylży i wyjechał do Paryża; nie jest pewne, czy zabrał Marię Walewską ze sobą.

W 1809 roku, po zwycięstwie cesarza nad V koalicją antynapoleońską, Maria Walewska mieszkała przez kilka miesięcy w pobliżu rezydującego, po zajęciu Wiednia, w pałacu Schönbrunn Napoleona. W tym czasie zaszła z nim w ciążę; powróciła do Walewic, gdzie 4 maja 1810 r. urodziła Aleksandra Floriana Józefa. Napoleon właśnie dzięki Marii przekonał się, że przyczyną braku potomka z jego małżonką Józefiną nie jest on sam. Wkrótce wziął z nią rozwód, motywowany względami dynastycznymi, po czym poślubił Marię Ludwikę, córkę cesarza Austrii (Franciszka II Habsburga), która dała mu legalnego potomka w marcu 1811 roku.

Napoleon jednak otoczył dyskretną opieką tak Marię, jak i obu jej synów, obdarowując Walewską pałacykiem w Paryżu, gdzie zamieszkała z nimi jeszcze w 1810 roku. Wkrótce nadał Aleksandrowi tytuł hrabiego oraz przynoszące zysk posiadłości ziemskie, co uniezależniło finansowo na przyszłość Aleksandra i jego matkę. Tak zabezpieczona Maria złożyła w Warszawie wniosek o unieważnienie małżeństwa z Anastazym Walewskim, jakoby zawartego pod przymusem jej matki i brata Benedykta. W sierpniu 1812 r. uzyskała rozwód (Anastazy zmarł w 1815 roku), a po kilku miesiącach – po klęsce Napoleona w kampanii rosyjskiej – pojechała do Paryża. We wrześniu 1814 roku, po abdykacji Napoleona, odwiedziła go wraz z synem i bratem Teodorem na wyspie Elbie, a ostatni raz spotkała się z nim w 1815 roku, w ciągu 100 dni pomiędzy jego ucieczką z Elby a zesłaniem na św. Helenę.

W tych latach nawiązała romans z kuzynem Napoleona, hrabią i marszałkiem Francji, Filipem-Antonim d’Ornano, z którym zawarła ślub (dopiero po śmierci Anastazego – miała z nim rozwód cywilny, ale nie kościelne uznanie małżeństwa za nieważne) 7 września 1816 r. w Brukseli. Zamieszkali razem w Liège, a 9 czerwca 1817 r. Maria urodziła Rudolfa Augusta, swego trzeciego syna. Wkrótce jednak, ciężko chora na kamicę nerkową i osłabiona przez karmienie dziecka piersią (co jej zarzucał w swych wspomnieniach, jako nieostrożność, Aleksander), zmarła 11 grudnia 1817 roku.

Serce Marii Walewskiej secundo voto Ornano znajduje się w grobowcu rodzinnym Ornano, obok prochów jej zmarłego w 1863 r. małżonka, na cmentarzu Père Lachaise w Paryżu, natomiast ciało przewieziono w 1818 do Kiernozi, gdzie 27 września pochowano je w tamtejszym kościele parafialnym, w krypcie kościoła.

Potomkowie jej drugiego syna Aleksandra z jego romansu z aktorką Rachel Felix żyją do dziś, nadal też istnieją hrabiowie d’Ornano, potomkowie trzeciego syna Marii Rudolfa Augusta. Prawnuk Marii Antoine Philippe Rodolphe d’Ornano opublikował na początku lat 50. XX w. szereg prac o Walewskiej i Aleksandrze, wykorzystując dokumenty rodzinne, m.in. dziennik Marii, czym wywołał długoletnie spory wśród historyków francuskich. Jego brat Guillaume, w latach międzywojennych attaché francuski w Warszawie, ożenił się z Polką, Elżbietą Michalską z Mełgwi-Podzamcza. Syn tej pary, praprawnuk Marii, Michel d’Ornano, dwukrotny minister kultury i środowiska V Republiki Francuskiej, po przejęciu gazety Rzeczpospolita przez francuską grupę Hersanta (ok. 1989 roku) był odpowiedzialnym wydawcą tego pisma. Hrabiowie d’Ornano są właścicielami fabryki perfum Sisley SA, którą dziś kieruje wraz z synem Filipem Izabela d’Ornano z hr. Potockich (ur. w 1937 roku), małżonka Huberta, brata Michała.

Romans Napoleona z Marią Walewską stał się wątkiem wielu filmów, m.in. Pani Walewska nakręconego przez amerykańską wytwórnię filmową Metro-Goldwyn-Meyer w 1937 roku z Gretą Garbo w roli Marii, który na podstawie powieści Wacława Gąsiorowskiego wyreżyserował Clarence Brown. Do tej historii nawiązuje także polski film Marysia i Napoleon z 1966 r. w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, z Beatą Tyszkiewicz i Gustawem Holoubkiem w rolach tytułowych. W 2015 roku Editions Spotkania opublikowało książkę Huberta d’Ornano – Od Marii Walewskiej do Sisleya. Piękno bez granic.

III

Pałac w Kamieńcu – późnobarokowy pałac w Kamieńcu, budowany na zlecenie Conrada Fincka von Finckenstein w pierwszej połowie XVIII w. wedle projektu osiadłego w Prusach Wschodnich angielskiego architekta Jana von Collasa. Wchodził w skład majątku ziemskiego (ordynacji) rodu Finckensteinów. Budowa trwała cztery lata, a zakończono ją w 1720 roku. Pałac został zbudowany w stylu francuskiego baroku. Został splądrowany i nieznacznie uszkodzony w styczniu 1945 r. przez Armię Czerwoną.

Pałac usytuowany frontem ku zachodowi miał dwa boczne, do przodu wysunięte ryzality (północne i południowe) i środkowy cofnięty, ozdobiony trójkątnym tympanonem. Część środkowa pałacu miała wymiary 65,5 m x 83,5 m, dwupiętrowe skrzydła boczne zajmowały powierzchnię o jednakowych wymiarach 65,5 m x 83,5 m. Nakryty był wysokim, łamanym dachem, krytym dachówką. Wykonane z piaskowca detale architektoniczne nawiązywały do form rokokowych. Mansardowy dach wykonany był z zielonej glazurowanej cegły i miał 12 kominów wylotowych w kolorze lśniącego granatu. Całość dachu zdobiła frontowa attyka, składająca się z czterech rzeźb figuralnych, przedstawiających Alegorię Czterech Pór Roku: Jowisz, Junona, Herkules i Wenera.

W otoczeniu pałacu urządzono na wzór francuski rozległy ogród z romantyczną grotą ogrodową. Do dziś zachowały się fragmenty kanałów łączących go z pobliskim jeziorem – rezerwatem przyrody Gaudy.

Do nowej rezydencji Finckensteinów z racji jej urody, przepychu, bogatego wystroju wnętrz oraz otaczających pałac ogrodów i parku, przylgnęła nazwa wschodniopruskiego Wersalu.

Król Prus Fryderyk Wilhelm I, wydając pozwolenie na budowę pałacu, zmienił swym edyktem z 1718 r. nazwę miejscowości Habersdorf na Finckenstein, a jednocześnie nałożył na Finckensteinów obowiązek wydzielenia w nowo zbudowanym pałacu oddzielnego skrzydła, przeznaczonego na rezydencję dla siebie i swej małżonki, potrzebną królewskiej parze podczas ich monarszych podróży z Berlina przez Kwidzyn i Prabuty do Królewca – pałac zlokalizowany był przy XVIII-wiecznym trakcie kurierskim z Berlina do Królewca. W pałacu gościli m.in. Fryderyk Wilhelm I i Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern oraz ich następcy. W 1807 r. od 1 kwietnia do 6 czerwca miał w pałacu swą kwaterę Napoleon Bonaparte; w tym czasie spędził trzy tygodnie ze swą metresą, Marią Walewską.

Powszechnie uważano że przed II wojną światową w oryginalnych salach napoleońskich kamienieckiego pałacu, amerykańska wytwórnia filmowa Metro-Goldwyn-Meyer nakręciła sceny filmu Pani Walewska o Marii Walewskiej z Gretą Garbo w roli tytułowej. Film na podstawie powieści Wacława Gąsiorowskiego wyreżyserował Clarence Brown.

Bliższa analiza obrazu filmowego w porównaniu z archiwalnymi zdjęciami pałacu dowodzi, że wszystkie sceny były kręcone przy użyciu makiety pałacu. Dekoracja filmowa była wykonana z dużą dokładnością i jedynie dokładne porównanie obrazów pozwala na wykrycie istotnych różnic.

Rodzina Finck-Finkenstein to wielki magnacki ród, do którego należały rozliczne zamki, dwory i dworki wiejskie w różnych miejscowościach. Na swoją rezydencję wybrał Habersdorf, którego nazwa została zmieniona na Finckenstein na życzenie przez króla Prus Fryderyka Wilhelma I.

Budowa pałacu zakończyła się w 1720 roku. Bardzo szybko, z powodu przepychu, ogromu i parku, przepięknych francuskich ogrodów, przylgnęła nazwa wschodniopruskiego Wersalu. Posiadał dwa skrzydła boczne, z którego jedno urządzone było specjalnie dla króla i jego świty.

Z górnych pokoi rozciągał się piękny widok na jezioro Gauda oraz pobliski las.

Jak przystało na wielką rezydencję takiego rodu były ogromne dębowe schody, sala paradna, wielki holl, fantazyjne zbudowanymi piecami wykładanymi porcelaną miśnieńską i kominkami, sala chińska z podłogą wykonaną z czarno–białych włoskich marmurów, o ścianach wykładanych jedwabiem.

W pałacu wisiały portrety rodowe Finckensteinów. Taki przepych przyciągał wielu prestiżowych gości. Bawił tutaj król Prus Fryderyk Wilhelm I. W 1807 od 1 kwietnia do 6 czerwca miał tu swą kwaterę i rządził stąd cesarstwem Napoleon Bonaparte spędzając wspólnie ten czas z kochanką Marią Łączyńską-Walewską, zaś w czasie II wojny światowej gościł tu Adolf Hitler i Marlena Dietrich.

Niestety w 1945 r. po zajęciu tych terenów przez zwycięską armię radziecką pałac został splądrowany i spalony. Później utworzono tu PGR, a obecnie to Gospodarstwo Rolne Kamieniec.

—
Scena w pałacu Finckenstein. Maria Walewska z domu Łączyńskich (1786–1817) – polska szlachcianka, kochanka Napoleona I Bonapartego i Napoleon mają schadzkę. Ona blondynka, oczy ma niebieskie, cerę niezwykłej białości. Jest niezbyt wysoka, ale kształtna i o zachwycającej figurze, twierdził już Constant, kamerdyner Napoleona. Prześlicznie prezentuje się w białej sukni.

-Piękna Polka, która biegnie jak szalona, nie bojąc się, że zadepcze ją tłum, aby mnie pozyskać i rozpalić, czyż nie tak było? Ja ulegam temu czułemu spojrzeniu, namiętnym słowom, a pani znika! Na próżno pani szukam (…), a kiedy wreszcie przybywa pani, znajduję tylko lód, a ja płonę! (…) Chcę cię zmusić, byś mnie kochała.

– Najjaśniejszy Panie – a Polska? tego wieczora Maria Walewska w szczytowych chwilach miłosnych uniesień szeptała te słowa Napoleonowi.

Polacy. Ci ludzie umieją się tylko bić! mógłbym Ci teraz opowiadać o polskim pułku gwardii, który się skompromitował na przeglądzie wojsk. Dla moich Polaków nie ma rzeczy niemożliwych, a to już mówiłem, jak wiesz, po bitwie w wąwozie Samosierra. Po chwili o Fryderyku Auguście Napoleon zagadnął: Dałem mu Księstwo traktatem tylżyckim, by nie wzbudzić zaniepokojenia, ale to panujący starzec i Niemiec. Ale gdybym był stworzył Królestwo Polskie, to dla takiego narodu jak wasz, dałbym innego króla(…) Aby naród był wolny, trzeba, aby podwładni byli mędrcami, a rządzący bogami(…) A zresztą w Polsce zetknąłem się z V żywiołem: błotem.

-Zrobiłam wszystko, aby Ci otworzyć oczy. Niestety, zaślepiła Cię niesłychana próżność i, przyznaję to, że powodowany patriotyzmem, nie chciałeś dostrzec niebezpieczeństwa.

-Głowa bez pamięci jest jak twierdza bez załogi… -Białe na białym źle wygląda- po chwili skrytykował skądinąd nienaganny strój Marii Napoleon. Zaraz też dodał:

-Jesteś aniołem… Czymże jest więc miłość? Poczuciem własnej słabości, które natychmiast ogarnia człowieka samotnego lub osamotnionego (…). Tak więc, jeśli nie przestaniesz mnie kochać, to nie zapomnij, że ja cię kocham! O, jakie to mnóstwo pięknych kobiet w Warszawie!- pamiętasz, tak wyraziłem mój podziw na twój widok na balu karnawałowym wydanym na Zamku Królewskim w Warszawie.

IV

Do brzegów Elby przypływa łódź z Marią, jej bratem Teodorem i czteroletnim Aleksandrem, synem Napoleona i Marii. Jest wrzesień 1814.  Po czułym powitaniu, wręczeniu polskiej książeczki, następuje spacer we dwoje w scenerii śródziemnomorskiej.

-Ciekawa byłaby książka, w której by nie było kłamstw (…) Bluszcz tuli się do pierwszego drzewa, jakie napotka; oto pokrótce historia miłości, zauważył po chwili Napoleon. Maria otwiera list.

-Oto twój list skierowany do mnie: Och! Przybądź, Pani, przybądź… Wszystkie Pani pragnienia zostaną spełnione. Pani Ojczyzna stanie się dla mnie znacznie droższa, jeśli ulituje się Pani nad mym biednym sercem.

I dalej w liscie z Elby czytam: Twoje uczucia mnie wzruszają. Godne są twojej pięknej duszy i dobrego serca. Miej się dobrze, nie martw się, myśl o mnie z upodobaniem i nie wątp we mnie nigdy(…) Widziałem tylko Panią, podziwiałem tylko Panią, pragnę tylko Pani. Niech szybka odpowiedź ukoi niecierpliwy żar…

-Cnota jest dla kobiet tym, czym odwaga dla mężczyzn, pogardzam tchórzem i kobietą bez wstydu, zauwazył sam Napoleon. Kiedy ludzie przestają narzekać, przestaję myśleć. Kobieta, która sypia ze swym mężem, zawsze ma na niego wpływ. Cudzołóstwo, które w kodeksie cywilnym jest tak wielką sprawą, w rzeczywistości jest bagatelą, przygodą na balu maskowym(…) Człowiek nie ma przyjaciół, przyjaciół ma tylko powodzenie(…) Czas jest wszystkim.

W tym momeńcie spojrzał na rozbieganego Aleksandra. A na pobliski nasłoneczniony wzgórek wspiął się już czteroletni Aleksander, krucze włosy skrywały jego twarz.

Po tym spotkaniu miały miejsce jescze dwa inne wielkie spotkania tej pary.
Pamiętam, że przycisnął mnie do siebie, i wydawało mi się, że łzy spływały po jego policzkach- napisała Maria o spotkaniu z Napoleonem 28 czerwca 1815 w Malmaison, przed jego zesłaniem na Wyspę św. Heleny. Nadszedł początek lipca, Maria z czteroletnim Aleksandrem stoi w porcie Rochefort i żegna się z człowiekiem jej życia, mówi: dałeś mi więcej jak miłość, dałeś mi życie.

V
Pałac Tuillerie, czerwiec 1815. Charles-Maurice de Talleyrand (1754–1838) – książę Benewentu i biskup Autun, francuski polityk i dyplomata spotyka się z Napoleonem.

-Sir tu, to już początek końca. Jestem jego niewielebna przewielebność biskup Autun. Zobaczycie, iż będę bardzo złym kapłanem! powiedziałem już podczas święceń subdiakońskich. Żenić należy się w każdym wypadku. Jeśli ktoś dostanie dobrą żonę, będzie szczęśliwy; gdy dostanie złą, może stać się filozofem.

-Dwie rzeczy popychają ludzi do działania – interes i strach. Ale życie obywatela należy do ojczyzny, zauważył Napoleon. Tylko ten nie popełnia błędów, kto nic nie robi.

-Moje poglądy zależą od pogody. Podejmujemy kogoś stosownie do nazwiska lub ubrania, jakie nosi, lecz odprowadzamy ku drzwiom stosownie do dowcipu, jakim się wykazał. Ja nie pochwalam ani nie potępiam, ja tylko opowiadam(…) Człowiek obdarowany został mową po to, aby ukryć swoje myśli. Małżeństwo to tak piękna rzecz, że trzeba o niej myśleć całe życie(…) miejsce honorowe jest zawsze tam, gdzie ja siedzę.
-Nie czynię sobie bynajmniej wyrzutów, że służyłem wszystkim reżymom począwszy od Dyrektoriatu aż po dziś dzień, gdyż postanowiłem służyć Francji, a nie jej reżymom. Tak więc nie mówcie nigdy źle o sobie; wasi przyjaciele powiedzą zawsze wystarczająco dużo. Po chwili:
-Sir, nie pozwalaj podniecać się swoją pracą. Nigdy nie jesteś równie daleko od celu, jak wtedy, kiedy nie wiesz dokąd zmierzasz.

-Armaty zabiły feudalizm. Atrament zabije społeczeństwa nowoczesne. Wojna jest najgorszym rozwiązaniem najtrudniejszych spraw. Ale wojna jest lepsza niż nietrwały pokój. Wasi władcy, urodzeni na tronie, mogą ponieść dwadzieścia klęsk militarnych, a mimo to zawsze wracają do swych rezydencji. Moje panowanie natomiast nie przetrwa nawet dnia, jeśli stracę siłę i przestaną się mnie bać. Władca, który nie króluje w sercu swych ludów, jest niczym. Geniusz to czasem tylko instynkt, który nie podlega doskonaleniu; częściej jest to sztuka trafnego kojarzenia codziennie doskonalona dzięki obserwacji i doświadczeniu.

—

Jaka szkoda, że tak wielki człowiek jest tak źle wychowany. To słowa wypowiedziane przez Talleyranda po tym, jak Napoleon nazwał go pewnego dnia „łajnem w jedwabnych pończochach”(see, Waldemar Łysiak, Cesarski poker, Warszawa 1978, s.15)

Moja sława nie polega na tym, że wygrałem 40 bitew. Waterloo wymazało wspomnienie tych zwycięstw, ale nie wymaże tego co żyć wiecznie będzie -mojego kodeksu cywilnego. Upadek władcy zwykle go pomniejsza, ale mnie to doświadczenie niebywale wyniosło do góry. Każdy dzień uwalnia mnie od wizerunku tyrana, mordercy, dzikusa, napisał Napoleon w pamiętniku na Wyspie Świętej Heleny. Istotnie światem rządzi wyobraźnia. Tam, gdzie rząd jest słaby, rządzi armia. Tam, gdzie nie ma wolności, nie ma ani praw, ani obowiązków. Ale wiara jest poza zasięgiem prawa. Jest to najbardziej intymna własność człowieka i nikt nie może żądać aby zdawał z niej rachunek.Religia chrześcijańska jest religią społeczeństwa cywilizowanego. Ona podnosi człowieka, głosząc wyższość ducha nad materią. Nie szanować tej religii, to znaczy być pozbawionym zdrowych pojęć moralnych i oddawać się libertynizmowi myślowemu, który niesie dezorganizację społeczeństwa. Religia jest szczepionką wyobraźni; chroni ją ona przed niebezpiecznymi i absurdalnymi wierzeniami. fin

(ogólne wiadomości do opowieści zaczerpnąłem przez internet, podkr. autora)

Bibliografia:
Octave d’Aubry, Maria Walewska, le grand amour de Napoléon, Paris 1956
Janine Boissard, Trois Femmes et Un Empéreur, Paris 1989
Antoine Philippe Rodolphe d’Ornano, Marie Walewska, l’épouse polonaise de Napoléon, Paris 1947
Christine Sutherland, Marie Walewska, le grand amour de Napoléon, Paris 1998
Marian Brandys, Kłopoty z panią Walewską, Warszawa 1971
Hubert d’Ornano, Od Marii Walewskiej do Sisleya, Warszawa 2015
Napoleon. Maksymy, wybór, wstęp i przekład Monika Senkowska-Gluck i Leopold Gluck,                                                         Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983.
Waldemar Łysiak, Salon 2. Alfabet szulerów. Cz. 2, Wydawnictwo Nobilis, Warszawa 2006

Jacy jesteśmy,
Brak pieniędzy jest źródłem wszelkiego zła. Wielką zagadką ludzkiego losu nie jest cierpienie, lecz nieszczęście. Pośród nas coraz więcej biednych. Pan Bóg najwidoczniej bardziej od bogatych ukochał sobie biednych, skoro stworzył ich tak wielu. W telewizji tenis, przyglądam się coraz lepszej Agnieszce Radwańskiej. Bo jest lepiej dać się prowadzić przez doświadczenia, jak przez choćby najtrafniejsze cele. -Jak się idzie- rzekł ślepiec do chromego. -Jak pan widzi- odrzekł chromy. Większość nieszczęść spada na nas dlatego, ponieważ aż do połowy drogi sami idziemy na ich spotkanie. Czy moje życie jest udane… Udane życie to proces. Ludzie chcą wiedzieć czy jesteśmy zdolni działać (capable do action), zdolni czynić rozróżnienia (difference). Kiedy życie jest udane, szczęśliwe- socjolog powie- dobre: gdy ma rezonans, to znaczy otrzymuje odpowiedź; chodzi też o empatię, wczuwanie się w role społeczne, rodzinne. Brak pieniedzy jest źródłem wszelkiego zła. Jeśli jest teraz bum gospodarczy, powinno się go jak najlepiej wykorzystać. Należałoby odsłaniać możliwe relacje socjalne jeszcze piękniej. Gielda konieczna dla równowagi… Samopisanie jest tutaj niewystarczające. Moją szcześliwość uzależniam od wyprowadzania pozytywnych struktur spolecznych. Globalizacja to eksternalizacja, uzewnetrznienie spolecznych procesow, pokazanie maszynerii życia społecznego. Wzrost marzen o socjalnym zabezpieczeniu otwiera na moją utopię społeczną. Jako chrześcijanin jestem powołany do nieśmiertelności. Myśl o owej zagadkowej nieśmiertelności sprawiła, że mimo letnich upałów zrobiło mi się zimno.. A w Zakopanem już jesień, choć zawsze tutaj zielono jeszcze, tak więc nowa radość z
obietnicy niekończącego się życia mnie przepełnia. To nic, że jesteśmy jak ślimaki przylepione, każdy do swojego liścia. Stąd mógłbym powiedzieć teraz: w chwili nieszczęścia kiedy mnie wszystko zdradziło, jeszcze pozostała mi wierna: ziemia, prosty człowiek i Bóg… Lekarstwa czynią ludzi chorymi…Pan Jezus największe mowy wygłaszał przy stole, będąc z przyjaciółmi. Teraz miałem mało takich okazji, wszedłem do baru, nawiedziłem jedynie Księżówkę i Siostry Urszulanki. Wszedłem na Gubałówkę, powrót przewidziałem od strony Butorowego Wierchu. W kierunku Giewontu przedzierałem się nie od strony doliny Kondratowej, ale tym razem wybrałem dolinę Strążyską. Towarzyszą mi wszędzie ludzie, turyści-obcokrajowcy. Nie być sam- Chiara Lubich spogląda na mnie w kościele świętej Rodziny na Krupówkach- ale być z innym, z Trzecim- jak uczniowie z Emaus. Jeśli upada mężczyzna to upada tylko mężczyzna, ale kiedy upada kapłan, to upada cały kosciół. Mamy być odbiciem światła Boga… Nie sądzę, że straciłem dzień, bo nie zrobiłem nic dobrego…Choć wiem, że po czterdziestce każdy jest odpowiedzialny za wygląd swojej twarzy… Demokracja znaczy, że chcemy żyć według własnego przedstawienia spraw… Trzeba pokazać granice socjalne , stworzyła się przykładowo różna sytuacja robotników nasszych zakładów pracy, pokazać jedyne asymetrie w naszej pracy. Jak należy zabezpieczyć ich prace… Niemcy mają zawsze mocną
gospodarkę. Postawmy i my na mocną gospodarkę… znajdujmy regulacje dla ludzkich stanowisk pracy, nowe transformacje socjalne i coraz lepsze struktury… W ojczyźnie system wykształcenia w niedalekiej przyszłości ma się zmienić, znikną gimnazja… Przestrzegam bynajmniej przed ostatnim aktem życia, który jest krwawy zawsze…A zło nie ma naprawdę innej mocy niż niemoc dobra… Jak poddźwignąć nieszczęśliwy kraj? “Ziemio ojczysta, ziemio jasna, nie będę powalonym drzewem, codziennie mocniej w ciebie wrastam radością, smutkiem, dumą, gniewem… Można nie kochać cię i żyć, ale nie można owocować.” Zrodziliśmy się bez wprawy i pomrzemy bez rutyny. I mógłbym powiedzieć nawet: są msze w tym życiu, których znaczenie polega na tym, że nie dopuszczają odpowiedzi, bo każda odpowiedź je zabija. Chyba muszę być mieczem zemsty straszny. A tak nie powinno być, msza święta- to szczęśćie bycia z Bogiem i ludźmi. Polsko, duszę anielską więzisz w czerepie rubasznym… A ja muszę trwać przy mojej wierze, bo ona mnie jedna strzeże. Polsko, ja jednak na skrzydłach mojej pieśni luba, unoszę cię w dal. Człowiek nie jest stworzony do klęski… Życie to szereg poświęceń… “Chciałem by Warszawa była wielka…dziś Warszawa broniąca honoru polski jest u szczytu swej wielkości i sławy. Nie za pięćdziesiąt, nie za lat sto, lecz dziś warszawa…” Miałem młodsze pokolenie…dziś już nie… Miałem pole- przecież dusza ludzka polem bitwy- dzis już tego nie mam. Im ciemniej wokół nas, tym szerzej musimy otwierać nasze serca na światło z góry. W stosunku do Boga bądź hojny. “Dźwignąłem pomnik swój nie trudem rąk ciosany. Wydepcą ścieżki doń miliony ludzkich serc.” Boli czasem utracone jestestwo narodu. Ale otwieram sie na jego modyfikacje… Albowiem wygrzebujemy z grobu starozytną budowlę. Polska to obwarzanek, mawiał Marszałek Józef Piłsudski, kresy prześliczne, centrum nic. Idą czasy, których znamieniem będzie wyścig pracy… Chodzi teraz o oswajanie słów, w Częstochowie chcą wymagać najwięcej od siebie, to dobrze. W mojej myśli jednak nie przedzieram się do samego końca, gram uczciwie. Bo może obracamy się wokół jednej myśli, na którą jeszcze nikt nie wpadł. Zło jest w planach Bożych…sąsiadów daje nam Pan Bóg. Ale religia to świat w którym trzeba stale żyć. Religia przeniosła się z serca do ust.. Bóg potrzebuje naszej miłości. Chciałbym wyczerpać ten temat…Są w człowieku bezspornie przebłyski wielkości, ale są dziedziny ciemności… Bywają wielkie zbrodnie na świecie,
ale chyba największą jest zabić miłość… Chciałbym Opisać dwie strony życia, które przebiega nierzadko na wysokości gór… Marzenia amerykańskich chłopców o lataniu z filmu “Pearl harbor” ziściło się zaraz na początku filmu. Oto samolot unosi ich w górę, jakkolwiek otrzymali burę. Czas jakiś później, te marzenia proroczo spełniły się w jakże smutnych warunkach II wojny światowej, gdy atakowali w powietrzu pozycje Japończyków. Dla ciebie dzień, kiedy się pojawiłem był jednym z najważniejszych momentów w życiu może, dla mnie to był wtorek. Smutnym przeznaczeniem mężczyzny jest utrata zainteresowania tym, co zostało mu dane. Wytrwać na posterunku do końca. “Misja sciśle tajna, to taka po której otrzymujesz medal, ale wręczają go twoim krewnym.” Mogę otrzymać medal, bo miała
miejsce w moim życiu odrobina szczęścia. Życie jest proste: dokonuj wyborow i nie oglądaj się za siebie. Bóg nie zna przyszłości, powiadaja: przed pięcioma tysiącami lat rozpoczęły swoją historię równocześnie wielkie cywilizacje ludzkości. Czy to nie jest ciekawe, że człowiek nie poddaje się determinizmowi… Biada pokonanym, dopóki krzywda, dopóty walka. Eliza Orzeszkowa zachęca, żebyśmy w upominaniu się o dziejową sprawiedliwość zmierzali do wybranej mgławicy na niebie. Tam są ukryci piękni ludzie świata. Jako kapłan zapatrzyłem się na niebo, bo tam powędrowali święci, także tych czasów. Właśnie nie co inne, lecz ta możliwość spełnienia marzeń sprawia, że życie jest tak fascynujące. (Stanisław Barszczak)

Stanisław Barszczak, To co mam, to radość młodych lat, to wiara, że naprawdę umiem żyć

Dzisiaj mamy trzynasty dzień miesiąca. Na szczęście to nie piątek, ale to dobra okazja, aby zwrócić uwagę na przesądy i obyczaje, jakimi kierują się artyści. Jakie są przesądy na przykład w operze? W teatrze dramatycznym aktorzy przydeptują tekst, jeśli im upadnie.
“Ja też tak robię! Przydeptuję nuty, jak spadną, nie tylko, kiedy jestem w operze. To jest nawyk wyniesiony z domu, tato mnie tego nauczył,” mówi Aleksandra Kurzak, polska artystka operowa.”W domu też przydeptujesz?- Zawsze. -A inne przesądy? Historię Pavarottiego każdy zna. “Pavarottiemu szczęście przynosiły gwoździe. I najlepiej było, żeby gwóźdź był zgięty. Jak tylko zobaczył taki zgięty gwóźdź na scenie, był szczęśliwy. Wiedział, że to dobra wróżba. Ponoć podkładano mu gwoździe w takich miejscach, żeby znalazł je w drodze na scenę. U nas w domu taką szczęśliwą wróżbą było oczko w rajstopie. To przesąd mojej mamy, nie wiem, czy powszechny wśród śpiewaków. Jak poszło oczko, to zawsze na szczęście. I nieraz było tak, że jak szłam na scenę i w ostatniej chwili zauważyłam takie oczko, to oddychałam z ulgą,” wspomina pani Aleksandra. Jesteśmy rodziną z korzeniami ze wschodu, to przesądów u nas nie brakuje. Zwracało się na przykład u mnie w domu uwagę na czarne koty- jeżeli kot przebiegł drogę, trzeba było powiedzieć wierszyk.

Przeznaczenie i los towarzyszą ludziom od zarania dziejów. Bolesław Prus w “Emancypantkach” pisał: “Jest już schyłek października, o czym mówi rudożółtawe światło, którym słońce, kryjąc się za Warszawą, pomalowało domy Pragi, kominy odległych fabryk i szare, zamglone pola. Światło jest zwiędłe, jakby zaraziło się od zwiędłych liści albo nasiąkło rudą parą lokomotywy, która w tej chwili sunie daleko poza Pragę i znika jeszcze dalej, uwożąc jakichś ludzi, może jakieś nadzieje. Szkaradne światło, które przypomina schyłek października, szkaradna lokomotywa, która każe myśleć, że wszystko na tym świecie jest w nieustannym ruchu i znika dla nas, ażeby pokazać się innym, gdzie indziej.”

Jestem pod wrażeniem mojej lektury “Ojca chrzestnego”. Posłuchajcie tej sceny, jakkolwiek ona nie zmieniłaby nic w waszym obecnym życiu, dla mnie pozostaje znakiem naszych czasów. “Znamy się od wielu lat- przemówił do przedsiębiorcy pogrzebowego- ale do dzisiejszego dnia nigdy nie przychodziłeś do mnie po radę czy pomoc. Nie przypominam sobie, kiedy ostatnio zaprosiłeś mnie do swego domu na kawę, chociaż moja żona jest matką chrzestną twojego jedynego dziecka. Bądźmy ze sobą szczerzy. Pogardziłeś moją przyjaźnią.Bałeś się być moim dłużnikiem.- Nie chciałem popaść w kłopoty wymamrotał Bonasera. Don podniósł rękę.- Nic nie mów. Uznałeś, że Ameryka jest rajem. Interes szedł ci dobrze, zarabiałeś na dobre życie, uważałeś świat za nieszkodliwe miejsce, gdzie możesz do woli korzystać z przyjemności. Nigdy nie otoczyłeś się prawdziwymi przyjaciółmi. Bądź co bądź chroniła cię policja, istniały sądy, tobie i twoim nie mogło stać się nic złego. Nie potrzebowałeś dona Corleone. W porządku. Moje uczucia były zranione, ale nie jestem człowiekiem, który narzucałby swoją przyjaźń tym, którzy jej nie cenią… tym, którzy uważają, że niewiele się liczę. Don przerwał i uśmiechnął się do przedsiębiorcy pogrzebowego uprzejmym, ironicznym uśmiechem. A teraz przychodzisz do mnie i powiadasz: donie Corleone, proszę o sprawiedliwość. I nie prosisz z uszanowaniem. Nie ofiarowujesz mi swej przyjaźni. Przychodzisz do mojego domu w dzień ślubu mojej córki i prosisz mnie o dokonanie morderstwa, i mówisz tu głos dona stał się szyderczym przedrzeźnianiem – zapłacę, ile pan zechce. Nie, nie jestem obrażony, ale co ja zrobiłem, że mnie traktujesz tak bez szacunku? Bonasera wykrzyknął w udręce i strachu: -Ameryka była dla mnie dobra! Chciałem być dobrym obywatelem. Chciałem, żeby moja córka była Amerykanką. Don klasnął w dłonie z wyraźną aprobatą. Dobrze powiedziane. Doskonale. Więc nie masz na co się skarżyć. Sędzia zawyrokował. Ameryka zawyrokowała. Zanieś córce kwiaty i pudełko łakoci, jak pójdziesz ją odwiedzić w szpitalu. To ją pocieszy. Bądź zadowolony. Ostatecznie to nie jest poważna sprawa, chłopcy byli młodzi, rozhukani, a jeden z nich jest synem wpływowego polityka. Nie, mój drogi Amerigo, ty zawsze byłeś uczciwy. Muszę przyznać, choć pogardziłeś moją przyjaźnią, że bardziej ufałbym słowu Ameriga Bonasery niż czyjemukolwiek innemu. Dlatego daj mi słowo, że wyrzekniesz się tego szaleństwa. To nie po amerykańsku. Przebacz. Zapomnij. Życie jest pełne nieszczęść. Okrutna i pogardliwa ironia, z jaką to wszystko zostało powiedziane, hamowany gniew dona przemieniły biednego przedsiębiorcę pogrzebowego w dygocącą galaretę, lecz mimo to przemówił dzielnie znowu: -Proszę o sprawiedliwość.

Don Corleone odparł krótko: Sąd wymierzył ci sprawiedliwość. Bonasera uparcie potrząsnął głową.-Nie. Wymierzył sprawiedliwość tym młodym. Nie mnie. Don skwitował to subtelne rozróżnienie aprobującym kiwnięciem głowy, po czym zapytał:- Jaka jest twoja sprawiedliwość? -Oko za oko odrzekł Bonasera. Żądałeś więcej przypomniał don. Twoja córka żyje. Niech oni cierpią tak, jak ona cierpi rzekł z wahaniem Bonasera. Don czekał, co powie dalej. Bonasera zebrał się na ostatek odwagi i zapytał: – Ile mam panu zapłacić? Był to rozpaczliwy jęk. Don Corleone odwrócił się odeń plecami. Oznaczało to odprawienie. Bonasera ani drgnął. W końcu, wzdychając jak człowiek o dobrym sercu, który nie może długo się gniewać na błądzącego przyjaciela, don Corleone obrócił się na powrót do przedsiębiorcy pogrzebowego, który był teraz blady jak jeden z jego nieboszczyków. Don Corleone mówił łagodnie, cierpliwie:- Dlaczego boisz się zachować lojalność przede wszystkim wobec mnie? zapytał. Zwracasz się do sądów i czekasz całe miesiące. Wydajesz pieniądze na adwokatów, którzy doskonale wiedzą, że wyjdziesz na głupca. Przyjmujesz wyrok sędziego, który jest sprzedajny jak najgorsza dziewka z ulicy. Od lat, kiedy potrzebowałeś pieniędzy, chodziłeś do banków,płaciłeś rujnujące procenty, czekałeś z czapką w ręku jak żebrak, podczas gdy oni węszyli, wsadzali ci nos w tytek, by się upewnić, czy zdołasz ich spłacić. Don przerwał, jego głos stał się surowszy. A gdybyś przyszedł do mnie, moja kieska byłaby twoją. Gdybyś przyszedł do mnie po sprawiedliwość, te szumowiny, które skrzywdziły twoją córkę, płakałyby dziś gorzkimi łzami. Gdyby przez jakieś nieszczęście taki porządny człowiek jak ty narobił sobie wrogów, staliby się oni moimi wrogami… don podniósł rękę z palcem wymierzonym w Bonaserę a wtedy, wierz mi, baliby się ciebie. Bonasera pochylił głowę i wymamrotał zdławionym głosem:- Niech pan mi będzie przyjacielem. Przyjmuję.” (M. Puzo, Ojciec chrzestny)

A teraz chciałbym Wam opowiedzieć o szczególnej atmosferze, która towarzyszyła latom trzydziestym mojego urywanego życia. Nigdy nie zapomnę owego nastroju wyniesionego z domu matki na ulicy Związku Orła Białego 36 w Ząbkowicach. Jak wiecie przed wielu laty zakupiłem dom w moich Ząbkowicach, gdzie spędziłem czas dzieciństwa. Tam zacząłem pewnego dnia spisywać moje myśli. Tak myślałem, ale trudno mi było myśleć o czymkolwiek w domu matki- tak go nazywam teraz, bo w mej pamięci zachował się jako pomnik wystawiony przeze mnie mojej matce- wracając nieustannie do niego zawsze odczuwałem niedosyt nasycenia się nim. Przyczyny takiego stanu rzeczy kładłem na bark mojego braku dorosłości.

Olga Tokarczuk, wybitna polska pisarka napisała:”Wcale nie trzeba wychodzić z domu, żeby poznać świat – powiedziała nagle Marta, gdy obierałyśmy groszek na schodach przed jej domem. Zapytałam, jak. Może myślała o czytaniu książek, oglądaniu wiadomości, słuchaniu Radia Nowa Ruda, włóczeniu się po internecie, przeglądaniu gazet, chodzeniu na plotki do sklepu. Ale Marta miała na myśli bezowocność podróży. W podróżach trzeba zajmować się sobą, żeby dać sobie radę, patrzeć na siebie i na to, jak pasuje się do świata. Jest się skupionym na sobie, myśli się o sobie, sobą opiekuje. W podróżach zawsze w końcu natyka się na siebie, jakby się samemu było ich celem. We własnym domu po prostu się jest, nie trzeba z niczym walczyć ani niczego zdobywać. Nie trzeba pilnować połączeń kolejowych, rozkładów jazdy, nie trzeba zachwytów i rozczarowań. Można siebie samego zawiesić na kołku, a wtedy widzi się najwięcej.” (Olga Tokarczuk, Dom dzienny, dom nocny)

Ale ten dom mnie zawsze przerastał, a ja świadomie hołdowałem tej myśli, jak też innej, że kiedyś w pięknej przyszłosci mój dom zapełnię ostatnią radością ludzkiej a spełnionej egzystencji. Olga Tokarczuk to ładnie ujęła: “Dom jest jak gąbka, która wchłania myśl, zanim ta powstanie. W zamian nie daje nic, nie obiecuje, nie zwodzi, nie ma w nim przyszłości, a przeszłość zamienia w przedmioty. Dom Marty jest do niej podobny – tak jak ona nie zna niczego, ani Boga, ani jego stworzeń, ani nawet siebie samego, nie chce niczego wiedzieć o świecie. Jest w nim tylko jedna chwila, tylko teraz, ale ogromne, rozciągnięte we wszystkie strony, przytłaczające, nie dla człowieka. Potem nagle zapadł zmierzch, nie zauważyłam nawet, kiedy zrobiło się ciemno. I byłabym tak siedziała, hipnotyzując się własnym oddechem. Nie obudziłabym się, gdyby nie ten stary cynowy talerz – świecił potężną, chłodną poświatą, zalewał nią całą kuchnię, rozświetlał swoim blaskiem moje ręce, doczepiał rzeczom cienie. Odbijał w sobie wszystkie przeszłe i przyszłe księżycowe pełnie, wszystkie jasne, rozgwieżdżone nieba, wszystkie płomienie świec i światła żarówek, i zimne strumienie wszelkich jarzeniowych lamp.”

Na początku tego miesiąca w Rzymie została kanonizowana Matka Teresa z Kalkuty. Jak pięknie ona mówiła o tym, że każdy człowiek jest chciany przez Boga, jest do niego podobny. Zakochany w tych myślach znalazłem się pewnego dnia w dalekiej Kalkucie. Także tamtej atmosfery niesamowitego ruchu nigdy nie zapomnę. Tłumy w Kalkucie kierowały moją myśl ku Bogu w nadzwyczajny sposób. Obecna refdleksja jest tego dowodem. A teraz po latach otwarłem się jeszcze na fragment z Ch. Baudlaire’a: “Nie każdemu jest dane brać kąpiel w wielkomiejskim tłumie: rozkoszowanie się nim jest sztuką; i tylko ten może łyknąć energię życiowej na rachunek rodzaju ludzkiego, w kogo wróżka tchnęła w kołysce pociąg do maski i maskarady, nienawiść do własnego domu i pasję podróżowania. Tłum, samotność: pojęcia równoważne i wymienne dla aktywnego i twórczego poety. Kto nie umie zaludnić samotności, nie potrafi być sam pośród tłumu. Poeta ma ten niezwykły przywilej, że według upodobania może być sobą i kimś innym. Jak dusza tułający się w poszukiwaniu ciała, kiedy zechce wstępuje w dowolną osobę. Dla niego jednego wszystko stoi otworem; a jeśli pewne regiony wydają się przed nim zamknięte, to dlatego, że w jego mniemaniu nie warto ich odwiedzać. Pogrążony w zadumie samotny wędrowiec znajduje osobliwe upojenie w poczuciu powszechnej wspólnoty. Ten, kto umie zespolić się z tłumem, zna febryczne rozkosze, których na wieki pozbawiony będzie egoista, zamknięty jak skrzynia, i gnuśnik, zasklepiony jak ślimak w swojej skorupie. Ten przyjmuje za swoją każdą profesję, każdą radość i każdą niedolę, z którą zetknie go przypadek. To, co ludzie nazywają miłością, jest małe, przyziemne i słabe w porównaniu z ową niewysłowioną orgią, ze świętą prostytucją duszy, która oddaje się cała, z poezją i miłosierdziem, pojawiającej się nagle niespodziance i przechodzącej obok zagadce. Warto czasem uświadomić szczęśliwym tego świata, choćby tylko po to, aby na chwilę upokorzyć ich głupią pychę, że istnieją doskonalsze odmiany szczęścia, bogatsze i subtelniejsze. Pasterze ludów, kolonizatorzy, misjonarze wygnani na koniec świata doznają zapewne czegoś pokrewnego tym tajemniczym upojeniom; i na łonie wielkiej rodziny ożywionej ich duchem śmieją się czasem z tych, którzy litują się nad ich losem, takim niepewnym, i życiem, takim cnotliwym.”
Co zostawiłem sobie jeszcze na koniec tego eseju? Mianowicie fragment z J.D. Salingera: “W każdym razie wyobrażam sobie małe dzieci, które hasają na wielkim polu wśród łanów żyta. Tysiące dzieciaków, a w pobliżu nikogo – nikogo z dorosłych – oprócz mnie. A ja stoję na skraju jakiegoś strasznego urwiska. Moim zadaniem jest łapać każdego, kto zbliży się do przepaści – jeśli któreś z dzieciaków rozpędziłoby się, nie patrząc, dokąd biegnie, wtedy pojawiałbym się ja i łapałbym go, żeby gówniarz nie spadł. Tym zajmowałbym się przez cały dzień. Czuwałbym nad tymi dziećmi w zbożu. Wiem, że to głupie, ale tylko coś takiego chciałbym w życiu robić. To strasznie głupie, wiem.” (J.D. Salinger, Buszujący w zbożu) Tak więc zawsze chciałbym obronić niewinne stworzenia od przypadkowego zniknięcia, to był główny powód moich wojaży po świecie, zabierałem moje marzenia na koniec globu. A teraz o tę łaskę ratowania bezbronnych na całym świecie, w tej liczbie Hindusów, objętych wojną Syryjczyków, jak też uchodźców z linii frontu, przybywających do Grecji, Niemczech, czy koczujących pod gołym niebem po stracie domostwa w ostatnim trzęsieniu ziemi Włochów, usilnie Boga proszę w każdej modlitwie.

Stanislaw Barszczak, You are everything to me- the verdict of life

(This world is more radical than ever before, Salman Rushdie said. The myths, political fairy tales. Salman Rushdie is master of the “Magic Realism”, in his latest book the writer explains what these dramatic realities are.)

On the 21st floor of a building near Central Park, New York, a corridor of closed doors and discreet nameplates leads to that literary holy of holies, “the Jackal” Agency. There I have an appointment with their most refulgent star of all: Salman Rushdie. Within moments Salman Rushdie, equally punctual, arrives and breaks the spell. He is affable and warm in greeting, hot in person – this is Manhattan in midsummer. His striped linen shirt, cotton trousers, white socks and trainers manage to avoid any hint of fashion except of the engagingly crumpled variety. We have met before, in a distant past in London when Rushdie was still living under the Ayatollah Khomeini’s fatwa (prompted by Rushdie’s 1988 novel The Satanic Verses), with no known address, bodyguards at his side, forced to travel in armoured cars. For the past 15 years he has lived in New York. His 12th novel, Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights, will be published round the world in the English language this week. On this novel, Salman Rushdie talks about the folklore and the city that inspired it, the importance of the right to disagree – and why talk of his wild social life is greatly exaggerated . Set in the near future after a storm strikes New York City, Two Years features a gravity-defying gardener called Geronimo, and Dunia, princess of the jinn. They tend to be amoral, sneaky, lustful, power-hungry and irreligious.

“The source material is a great storehouse of tales I grew up with, that made me fall in love with reading. I thought this is the literary baggage I’ve carried around all my life and now I’m putting my bags down. Let’s see what happens when I unpack them and those stories escape into this place,” Salman Rushdie says. At fewer than 300 pages and having taken three years to write, it is one of Rushdie’s shorter books. It traverses the world of the 12th-century philosopher Ibn Rushd (Averroes), spanning New York and Fairyland, with walk-on parts for Isaac Newton, Henry Ford, Mother Teresa and Harry Potter. “Yes they’re all there to be squeezed in,” Rushdie says, as if in explanation, “It might be the funniest of my novels.” This means that you, like all the descendants of Ibn Rushd, Muslim, Christian, atheist or Jew, are also partly of the jinn. The jinni part, being far more powerful than the human part, is very strong in you all, and that is what made it possible for you to survive the otherness in there; for you are Other too.

Despite its subject matter, Two Years is surprisingly benign. “Yes, it’s almost a series of love stories,” Rushdie agrees, a softness in his always well-modulated voice. “I thought it would be so easy, given the news every day, to make a despotic fantasy in which everything is terrible, then it gets worse and ends horribly. That’s exactly why it isn’t interesting to do that. So what should I do instead? I had the idea that there might be a future which is a lot better than we currently have any right to expect.” “The novel is, I think, about reason and unreason. You can’t simply say rational is good and irrational bad. One aspect of unreason is imagination and dream. When reason and fantasy are combined, they produce wonders. When separated they create monsters. I think many people feel these days that the familiar rules of the world seem not to apply any more.”

Is he referring to a loss of courtesy and decency, or to security, war, technology? “I mean the way we think things are. We all have our own understanding of what the world is and how it works. And suddenly a whole range of things have happened, partly technological, partly political, the end of the cold war, the rise of religious extremism, the transformation of the world by electronic communication. Suddenly a lot of people, I think, feel a little at a loss.” “Is that people only ever hear the word magic. The point is that it is a way of trying to combine the fantastic and the realistic into a single narrative.”

Today the question of religious fanaticism has become so central to all of us we all have to think about it. At least I can do my best to use the experience I have had to try to respond as an artist.” Rushdie perceives the Islamic revival as “a narrative of power which can confront overweening western power, and make otherwise very powerless individuals feel as if they’ve got some power.” One of the most striking things in the past 25 years, he has noticed, is the cheapening of the value of individual human life, “which certainly a humanist tradition would value very highly. Individual life has become, for many people, disposable.

The American Christian right is a force closer to home. I do think God is responsible for a lot of trouble. But other respects America has been a time of redemption and reunion.
As Rushdie said so pertinently in his memoir, “Migration tore up all the traditional roots of the self”. Of New York he observes: “The very rich immigrant texture of this city is something I find endlessly fascinating. And by the way, it has created a rich new wave of American literature. We all know American literature owed a lot to European culture, to Italian, to eastern European Jewish migration and so on. I don’t feel particularly alienated from England. It’s just that in New York I found a place that I like living. 2Most of my closest family are still there. I am so rooted to England, he says. Salman Rushdie works an ordinary office day, rarely breaking for lunch. I’m not a 5am person or I used to work till lunchtime then go off and play tennis. He laughs I’m quite a gregarious person. But a writer’s life is a writer’s life. i spend most of my time alone in a room. If you don’t, books don’t get written. As it happens, I’ve written a lot of books, which means I must have spent a certain amount of time alone in a room… You know it never used to be like that. I think it was entirely because when I first came to New York I became involved with an extremely beautiful woman and that’s when all this started. There’s nothing much I could do about it. That’s what happened. I was extremely fortunate.

Rushdie has 1.06 million followers on Twitter. Twitter gives you a megaphone. Some of his tweets are extremely funny. One, from a student in Nepal, said: “Dear Sir, with due respect our college teacher told us you have african [sic] girlfriend younger than you?” Rushdie, now 68, replied: “Nonsense. My girlfriend is from Antarctica and is much older than I am. I hope that helps.” It is always the simple that produces the marvelous. Kindness is always fashionable, and always welcome. Love is when the other person’s happiness is more important than your own. Sometimes the heart sees what is invisible to the eye. The smile is the beginning of love. Love is composed of a single soul inhabiting two bodies. Spread love everywhere you go. Let no one ever come to you without leaving happier. I have found the paradox, that if you love until it hurts, there can be no more hurt, only more love, saint mother Teresa says. A new command I give you: Love one another. As I have loved you, so you must love one another, Jesus Christ said. The most powerful weapon on earth is the human soul on fire.

So, Salman Rushdie isn’t the man who lost his memory and gave much to neuroscience. No, no, he is gentelman. Rushdie knows the face of the woman he loves as a sailor knows the open sea. A very small degree of hope is sufficient to cause the birth of love. Love does not dominate; it cultivates. Someday, after mastering the winds, the waves, the tides and gravity, we shall harness for God the energies of love, and then, for a second time in the history of the world, man will have discovered fire, Pierre Teilhard de Chardin said… Without brackets or full stops, Salman Rushdie laughs long and hard and disappears into the hushed corridor to go in search of the Jackal.

The writer is gone, but I was left with my thoughts. So, I begin to speak, after many months of silence. So, I would say, about 15 years ago I went though a period of a year or so when I just couldn’t find anything good. My wife noticed I was having trouble reading menus. I bought some cheap reading glasses in a drug store. I got home and suddenly all these books that weren’t good were good. Poland has always been a nation of small places, and as we lose them, we’re losing part of ourselves. But this is the place to which I return, not as I have, repeatedly and obsessively, in fictional lives but to a Ząbkowice village that I know too well: the polestar to which my mother came. Not everyone writes well from a child’s point of view. Though, people in small towns, much more than in cities, share a destiny. So, I am writing, I just pray for continued good health, because I’ve got other stories to tell. I have to have a character worth caring about. I tend not to start writing books about people I don’t have a lot of sympathy for because I’m just going to be with them too long. Writers are people who put pen to paper every day, they are looking for the intensity of writing. What we buy, and pay for, is part of ourselves. Ultimately, your theme will find you. You don’t have to go looking for it. I keep people love. Our form of democracy is bribery, on the highest scale. Some writers take to drink, others take to audiences. I’m simply reporting on the world I observe, which is frequently hilarious. At any given moment, public opinion is a chaos of superstition, misinformation and prejudice. It is very difficult for a writer of my generation, if he is honest, to pretend indifference to the work of Francis pope. He was always so entirely there.

The writer’s only responsibility is to his art,” William Faulkner once remarked, and the phrase became good as law. A writer, he said, was “driven by demons.” If he was any good, it was because he was ruthless, willing to sacrifice whatever it took to tell his story. Forget pride, honor, decency…The whole idea of the novel…allowing us to see something we didn’t know before is essential. If you wished to be loved, love. Though, love is only a dirty trick played on us to achieve continuation of the species, I have W. Somerset Maugham’s sentence here. We must build our affection. This utter is responsible for nine-tenths of whatever solid and durable happiness there is in our lives, C. S. Lewis said. Woe to the man whose heart has not learned while young to hope, to love – and to put its trust in life, Joseph Conrad said. Don’t walk behind me; I may not lead. Don’t walk in front of me; I may not follow. Just walk beside me and be my friend, Albert Camus said. Love has reasons which reason cannot understand. As the Father has loved me, so have I loved you, Jesus Christ says. Don’t walk behind me; I may not lead. Don’t walk in front of me; I may not follow. Just walk beside me and be my friend, Albert Camus said. Love consists in this, that two solitudes protect and touch and greet each other, Rainer Maria Rilke said. Love is the beauty of the soul, Saint Augustine has spoken. Whatever our souls are made of, his and mine are the same, Emily Bronte has written. We loved with a love that was more than love. Your words are my food, your breath my wine. You are everything to me. Love is the crowning grace of humanity, the holiest right of the soul, the golden link which binds us to duty and truth, the redeeming principle that chiefly reconciles the heart to life, and is prophetic of eternal good, Petrarch said. Lord, grant that I might not so much seek to be loved as to love, this is saint Francis’ of Assisi prayer. So, don’t forget to love yourself.
(a poetic license text is written by stanislaw Barszczak)

Stanisław Barszczak, Czy jako chrześcijanie możemy się jeszcze cieszyć?

Jakie jest Chrześcijańskie stanowisko- antytezą pokoju nie jest wojna, ale grzech. Dzisiaj mówi się, że kościół katolicki stał się moralizatorski, w którym specyficzna duchowość i sakralność zostały wymieszane. Chrześcijaństwo ma bardzo skomplikowaną symbolikę religijną. Mówi, że człowiek może się zagapić, zapomnieć – kluczowe słowo “grzech”. Mamy zapasy tradycji, które tylko niewielką rolę odgrywają w nauce Kościoła. W tej kwestii jestem bardzo zgodny z panem Martinem Mosebach: że religia jest przekazywana często tak trywialnie. Stąd Kościoły w kryzysie znajdują się nierzadko. Wolter z racji Świąt Bozego Narodzenia rozdawał domownikom prezenty. Ale święto wcielenia Logosu, ducha, Słowa, Wolter nie mógł już świętować poważnie. Gdybyśmy byli wierni Wolterowi, to do naszych dni zachowałby się Urząd celny, dzisiaj powiedzielibyśmy, świąteczny dorobek społeczny Bożego Narodzenia. Czy nie jest refleksja religijna bardziej próbą zachowania produktywnie religijnej zawartości tradycji? Nie trzeba tak mówić, ale nie możemy zakazać myślenia. Teologia nie jest religią, lecz krytyczną analizą świadomości religijnej. Nie chciałbym zarazem wzywać do ofiary z intelektu. Jakkolwiek religia różni się od myślenia i odczuwania. Chodzi o uchwycenie całego człowieka który kształtuje się w codzienności, w jego nawykach. I dlatego kultura chrześcijańska to nie tylko internetowy akcydens wiary, ale coś z chrześcijaństwa rodzącego się, przerzuconego ku codziennej religii. Jeżeli religia nie zmienia juz codzienności, nie wpływałaby na jej kształt, stałaby się bezpłodna. Z religią tak nie jest. Kościół to myślenie o wcieleniu, Jezus Bóg i człowiek zarazem. Interesującą rzeczą odnośnie koncepcji wcielenia jest to- że ona wiąże, z zasadniczą redefinicją pojęcia Boga, religię historycznie pojedynczej Rewolucji teologicznej: Bóg Wszechmogący sam, teraz w drugim jego ja wyraża się, staje się człowiekiem, teraz zmienia się także nasze postrzeganie człowieka, naszego ja. Coś zagęszcza się symbolicznie w postaci Jezusa z Nazaretu, to mianowicie, że odtąd można dobrze żyć, a człowiek jest niewyczerpany (unerschöpfbar ist). Cała prawda o człowieku leży we wcieleniu Jezusa. Pierwsi chrześcijanie, Zydzi, wyrażali z reinterpretacją koncepcji “Zmartwychwstania” (widać to w malowidłach) awarię dla zwycięstwa – to był emocjonalnie i intelektualnie fascynujący pomysł. Katolicka eklezjologia widziała w Kościele tradycyjnym drugiego Chrystusa, albo dalej żyjącego Chrystusa. Co więcej, wiara w Kościele, co ostatecznie potwierdzają protestanci w Credo, opiera się na poglądzie, że jest to mistyczne ciało z Chrystusem jako głową. Kościół korzysta z tej definicji przez kolejne stulecie. A my w kościele przekonujemy się, że Jezus nie chce niczego więcej niż przebóstwienia człowieka: “Bądźcie doskonali, jak Ojciec w niebie jest doskonały.” Od momentu Wcielenia, materia dla Kościoła jest tak ważna, że można niemal mówić o “uświęconym materializmie”. Z Bożym Narodzeniem dokonało się zbawienie człowieka. Zbawienie ma być odtąd świętem na zawsze, jego smak mamy we wspomnieniu ‘Wcielonego,'(Syna Bozego)- i takie znaczenie ma liturgia szczególnie Bożego Narodzenia. Bóg zawdzięcza wszystko Bachowi, miał powiedzieć Emil Cioran. Zyjemy w czasach, kiedy ważniejsze od cierpienia i śmierci Jezusa staje się jego życie ziemskie. Uchodźcy są prawdziwie biblijnym motywem. Chrześcijańskie ciało musi gdzieś być… ( ein Körper muss irgendwo sein). Napisał pięknie Wolter: “Żyję w idealnym czasie, gdy wolne duchy zostały uwolnione od przesądów, i choć personel (tutaj jako indywiduum) wciąż wierzy, to kradnie mniej.” Mamy liturgię, która buduje przestrzenie, przenosi obrazy, jest ukierunkowana również na swoją własną muzykę, ale jest zupełnie niezależna w rdzeniu od tego wszystkiego. Liturgia jest sztuką, która nie wymaga żadnej sztuki, może być obchodzona w garażu, bez muzyki i bez zdjęć, bez dowcipnego kazania. Uświęcamy życie ziemskie Jezusa. A co przynosi nam świat współczesny? Ten świat jest radykalniejszy jak nigdy przedtem! W naszej epoce dochodzi do najbliższych spotkań świata. Nigdy przedtem nie było takich możliwości. Mamy za co dziękować Bogu.

Stanisław Barszczak, Powinieneś żyć! –

Nic nie umiera, gdyż pozostaje pamięć. Jorge Luis Borges, argentyński pisarz, poeta i eseista napisał:„Wszechświat (który inni nazywają Biblioteką) składa się z nieokreślonej, i być może nieskończonej, liczby sześciobocznych galerii (…). W sieni jest lustro, które podwaja wiernie pozory. Ludzie wnioskują zazwyczaj na podstawie tego lustra, że Biblioteka nie jest nieskończona (gdyby taką rzeczywiście była, po cóż to złudne podwojenie?); ja wolę śnić, że gładkie powierzchnie przedstawiają i obiecują nieskończoność…”. W jego opowiadaniach i poematach pojawia się stały zestaw pewnych symboli: czas, który jest wieczną zagadką; istotną rolę pełnią sny i mosty, które łączą śniącego ze śnionym; labirynty, które stanowią odzwierciedlenie tajemnicy wszechświata – platońskiej pajęczyny bez centrum: “Nigdy nie będzie drzwi. Jesteś we wnętrzu, I twierdza obejmuje wszechświat, I nie ma awersu ani rewersu, Ni ostatecznej ściany, ni sekretnego centrum.” Nie brakuje również tygrysów- do których autor ma wyjątkową słabość – jako połączenia piękna, okrucieństwa, siły i tajemnicy: „Tygrys ze słynnych stronic Blake’a to płomienisty błysk i wiekuisty archetyp zła. Ja wolę sentencję Chestertona czyniącą zeń symbol przerażającej elegancji”. Nie brakuje luster tutaj, jak powiedziałem, które odbijają i powielają naszą rzeczywistość – a może spiskują przeciw nam? “Sen gościem rzadkim, inaczej zwierciadła: One są wszędzie, zwyczajnie codzienne, Każąc nam wierzyć w iluzje niezmienne Głębi, co knuje te wszystkie widziadła.” Czas i przestrzeń rozgałęziają się w nieskończoność, sny wnikają w siebie nawzajem i nakładają, lustra zwielokrotniają obrazy zacierając granice pomiędzy rzeczywistością i złudzeniem a tygrysy się mnożą, wiją i łączą w jedną wielką tkaninę stanowiącą nieskończony wzór plam i pręg będących, być może, zapisem tajemnic kosmosu. Borges się dziwi, zdumiewa się światem, ludźmi, wszystkim tym, co nas otacza i co tkwi w nas samych. Ma w sobie świeże spojrzenie dziecka, dla którego wszystko jest możliwe. Wątpi, wciąż na nowo stara się interpretować uniwersum i zaprasza czytelnika by dziwił się i odkrywał tajemnice wraz z nim. Bawi się własnym tekstem, wyobrażeniami, wciąż krąży i myli tropy, a ślady, które zostawia częstokroć wiodą na manowce. Nie podaje gotowych odpowiedzi, a jedynie podrzuca sugestie, które mają skłonić czytelnika do rozmyślań, szukania własnych rozwiązań, nawet jeśli miałyby być one wypaczone.

Podobnie Ken Follet, brytyjski pisarz, autor thrillerów i powieści historycznych, próbuje po swojemu opisać rzeczywistość: “Nie był (…) do końca przekonany, czy proporcja rzeczywiście stanowi serce piękna. Sam gustował w tym, co było dzikie, swobodne, nieuporządkowane (…).” “(…) przez te sny na jawie stał się przybity i niezadowolony, drażniła go ich beznadziejność. Patrzenie na nią z daleka i podsłuchiwanie jej rozmów z innymi, wyobrażanie sobie kochania się z nią już nie wystarczało. Potrzebował czegoś prawdziwego.”(“Filary ziemi”) O uroczym wieku nastoletnim pisał: “(…) był w wieku, w którym chłopcy mają więcej energii niż wiedzy na temat tego, jak ją spożytkować.” “Pamiętał, jak czuł się w wieku czternastu lat, jako chłopiec z ciałem mężczyzny (…).” W “Świecie bez końca” pisał: “- Wszyscy modlą się do Maryi, ale nie wszyscy wracają do zdrowia. – A wiesz dlaczego? – Może ona nikomu nie pomaga, tylko silni zdrowieją, a słabi nie.” “- (…) ale Bóg chciał inaczej. To było denerwujące, że dorośli sięgali po ten banał za każdym razem, gdy nie wiedzieli, co odpowiedzieć.” “Ludzie wierzą w to, w co chcą wierzyć.” “(…) człowiek często może przejąć kontrolę nad wydarzeniami, po prostu zabierając głos jako pierwszy.”

Autorka rodem z mojej Polski Olga Tokarczuk napisała: “Gdyby ludzie umieli zachować swoją wiedzę o świecie, gdyby potrafili ją wyryć w skale, w kryształach, w diamencie i przekazywać w ten sposób swoim następcom, może świat wyglądałby zupełnie inaczej. Cóż nam z tak kruchego tworzywa jak papier? Cóż nam z pisania książek!?” “-Ja gdziekolwiek w świecie swoją stopę postawiłem – mówi Moliwda – tam widziałem, że może i Bóg jest jeden, ale sposobów wiary weń mnóstwo, liczba nieskończona… W wielu różnych rodzajach butów można iść do Boga…” “– Czy to wszystko prawda? – zapytała go kilka lat potem piękna i utalentowana Maria Szymanowska, z domu Wołowska, pianistka, gdy spotkali się w Niemczech. Stary już Julian Brinken, pisarz i oficer najpierw pruski, potem napoleoński i w końcu Królestwa Polskiego, wzruszył ramionami: – To jest powieść, droga pani. Literatura. – Więc co to znaczy? – dopytywała się pianistka: – Prawda czy nieprawda? – Wymagałbym od pani jako artystki, by nie myślała pani w sposób właściwy ludziom prostym. Literatura to szczególny rodzaj wiedzy, to… – szukał odpowiednich słów i nagle w usta wpadła mu gotowa fraza: – …doskonałość form nieprecyzyjnych. Zmieszana Szymanowska umilkła”.

“Czy ty nigdy nie miewasz takich dni, kiedy nie chcesz spotykać nikogo miłego? Żebyś nie musiał się zachowywać jak cywilizowany człowiek?” zanotował w “Koniec Empire Falls” Richard Russo. A nieco dalej: “Bo w końcu jak świat długi i szeroki, czym była ziemia, jeśli nie miejscem zamieszkanym przez ludzi, których serca są pełne tęsknoty za marzeniami niemożliwymi do spełnienia, marzeniami, które na przekór prawom logiki, zasadom prawdopodobieństwa, a nawet upływowi czasu, stają się wieczne i trwałe niczym marmur?” “Koniec Empire Falls” to pełna humoru i ciepła opowieść o życiu w małym amerykańskim miasteczku. Główny bohater, Miles Roby, z zadumą obserwuje życie mieszkańców Empire Falls z okien prowadzonej przez siebie restauracji, która należy do miejscowej potentatki. Codzienna parada stałych bywalców pozwala mu ocenić zalety i wady sytuacji, gdy ludzie wszystko o sobie wiedzą. Barwna galeria postaci i ich zawiłe losy układają się w obraz świata na styku dawnych i nowych czasów, między rozkwitem przemysłu a jego upadkiem, między życiem w dostatku a lękiem spowodowanym niepewnym jutrem… Także u Russo możemy odkryć specyficzny obraz Ameryki: “Wtedy na naszą arenę wchodzi amerykańska fantastyka bojowa. Zawsze czuć w niej ducha imperium – Amerykanie nie podejrzewają, że mogłaby istnieć choć jedna dobra planeta bez dobrego amerykańskiego wpływu. Gdy pojawiają się problemy, wezwij kosmicznych marines! ” Russo jakby opierał się tutaj na słynnym cytacie z Fitzgeralda: “Tak oto dążymy naprzód, kierując łodzie pod prąd, który nieustannie znosi nas w przeszłość.”

Współcześnie w “Amerykańskiej sielance” Philip Roth zauważa: “Próby dotarcia z zewnątrz do tego gościa są zwyczajnie śmieszne. On jest jak szczelnie zamknięty słoik. Nie sposób otworzyć go myśleniem.(…) Człowiek zwalcza w sobie powierzchowność, płytkość, żeby wyjść do ludzi bez wygórowanych oczekiwań, bez balastu nadziei i buty, nie jak czołg, bez armat i karabinów maszynowych, bez trzydziestocentymetrowej stalowej osłony; człowiek wychodzi do ludzi w zamiarach pokojowych, boso, nie rwie darni pancernymi gąsienicami, odnosi się do ludzi bez uprzedzeń, jak do równych sobie, ja człowiek do człowieka, jak to u nas mawiali – a i tak zawsze się co do ludzi pomyli. Człowiek jest jak czołg wyposażony w mózg. Myli się co do ludzi, jeszcze zanim ich spotka, jeszcze kiedy planuje spotkanie; potem myli się w trakcie spotkania; a na koniec wraca do domu, opowiada o spotkaniu osobie trzeciej i myli się po raz kolejny. (…) Życie polega na rozumieniu ludzi opacznie, nie raz, i nie dwa, i nie sto, aż w końcu, po głębokim namyśle, znów zrozumiemy ich opacznie. Po tym właśnie poznajemy, że żyjemy: że się mylimy. Może najlepiej byłoby machnąć ręką na słuszne i niesłuszne rozumienie innych ludzi i spokojnie dryfować z prądem życia. Jeżeli ktoś to potrafi – ma szczęście.”
Nieustannie jestem pod urokiem patosu tekstów Mario Puzo, szczególnie „Rodziny Borgiów”. Amerykański pisarz i dziennikarz pochodzenia włoskiego, znany przede wszystkim ze swoich książek opisujących sycylijską mafię wprowadza nas w epokę Aleksandra VI Borgii. „Złote promienie letniego słońca nagrzały już bruk rzymskich ulic, kiedy kardynał opuścił Watykan i raźnym krokiem ruszył w stronę Piazza Pizzo di Merlo.” Surowa doktryna religijna średniowiecza straciła swą moc. Podjęto badania nad wielkimi cywilizacjami starożytności- grecką, rzymską i egipską. Był to czas wielkich osiągnięć filozofii, sztuk pięknych, medycyny, muzyki. Ówczesny Rzym nie był miastem świętym, raczej miastem bezprawia. Państwo znane nam jako Włochy- jeszcze nie powstało. Jednym z najsilniejszych ośrodków władzy była Florencja. Krajowi bezustannie zagrażał przy tym najazd obcych mocarstw. Kardynałowie wysyłali na ulice swoich pachołków, zbrojnych w kamienie i kusze, by skarcić rzymską młodzież. Tak oto od najmłodszych lat przeczuwasz, jak potoczą się twoje losy… “Dzień drogi od Rzymu znajdował się pokaźny szmat terenu porośniętego cedrowo-sosnowym lasem, otaczającym niewielkie, czyste jezioro. Kardynał dostał ową ziemię w prezencie…” Teraz jego długie cienkie palce poruszały się z gracją i perswazją, jakby przydając do słów kształt, czego jego głos nie mógł uczynić. Kiedy w końcu doczekał się podejmowania decyzji osobiście, to i tak wciąż zdawało mu się, że nie wie wszystkiego na całej linii, co będzie. Przy swoim zagrożeniu, miał nagłe poczucie bezpieczeństwa i spokoju, jakiego nigdy nie czuł się wcześniej. W ciągu miesiąca przekonał się, że jego małżeństwo było porażką; a w ciągu roku utonął w nadziei, że kiedykolwiek będzie lepiej… Czy nie miał już pamięci do rzucenia się w wir chrześcijańskiego życia. Nie mnie o tym sądzić. Opisują tę biografię wytrawni historycy epoki renesansu. Ale wnioski nasuwają się same.

“Chrześcijaństwo w Europie jest nadal w powijakach! Jego wielki czas jest jeszcze przed nami!” zauważył to w epoce szalonego rozwoju techniki Kardynał Paryża, Kardynał Lustiger. “Islam rzeczywiście stał się teraz silną religią w naszym kraju- stwierdza Reinhard Marx, niemiecki duchowny katolicki, arcybiskup Monachium i Freising, kardynał, przewodniczący Konferencji Episkopatu Niemiec- zatem możemy pytać się: kim jesteśmy jako Chrześcijanie? Jaka jest nasza wiara, powstaje kwestia tożsamości własnej wiary chrześcijańskiej, czy jest bardzo, bardzo silna. To nie jest tak, jak się mówi czasem: ‘To jest nam dane! nie musisz wierzyć w to, co jest gotowe!’ Już nie jest tak we współczesnym świecie! Chodzi teraz o to, żeby zapraszać ludzi do kroczenia drogą wiary. Należy odkrywać jaką głęboką przygodą ducha jest wiara; chodzi o to, żeby otwierać nowe horyzonty w wierze a nie zamykać. Oczywiście musimy czasami nieść balasty z minionych lat i dziesięcioleci. Bardzo przeżywam to zawsze, co mi mówią ludzie: ‘wiara jest mi właściwie zawsze przedstawiana jako świat, który jest za wąski, co powoduje powstanie ​​zasad.’ Ci ludzie postrzegają Kościół tylko jako instytucję moralną: owszem moralność jest najważniejszą rzeczą w wierze katolickiej. Ale to jeszcze przecież nie jest prawda, ponieważ najważniejszą rzeczą jest to właśnie: że niebo się otwiera i że stamtąd słychać wciąż głos: Powinieneś żyć.Powinieneś żyć!”